Laponia odc.140

00:00:02: Takiej oferty nie znajdziecie w żadnym biurze podróży.

00:00:07: Zabieram Was w niebezpieczną wyprawę dookoła świata, odwiedzimy miejsce naznaczone historią konfliktami terroryzmem czy ludobójstwem.

00:00:18: Zapraszam

00:00:18: na podcast.

00:00:19: Jak

00:00:20: Nie Zwiedzać Świata?

00:00:22: Andrzej Gliniak dzień dobry!

00:00:24: Zaraz Szymon nasz realizator jakichś fanfare puści bo dziś jubileuszowy stoczterdziesty odcinek Którego patronem jest projekt wyprawa organizator wejazdu w kameralnych grupach.

00:00:35: ich kierunki to Islandia, Norwegia Lofoty Maroko Oman Srilanka Japonia Peru Azora Jordania i inne.

00:00:43: Projekt wyprawy specjalizuje się w organizacji nieszablonowych podróży opartych na utorskich programach.

00:00:49: zapraszamy poszczegóły naprojektwytrawa.pl.

00:00:52: Podkaw spiera również entrak europejski lider wśród dostawców części do maszyn budowlanych Spotify i YouTube.

00:00:59: tam lajkujcie.

00:01:01: I subskrybujcie konto podcastu na obu tych platformach, możecie posłuchać wszystkie dotychczasowe odcinki niemal każda szerokość i długość geograficzna do wyboru do koloru.

00:01:12: no i wreszcie Facebook.

00:01:13: tam oficjalny profil.

00:01:14: jak niezwiedzać świata?

00:01:17: okrągła liczba zobowiązuje więc długo zastanawiałem się jaki nietypowy kraj wybrać na stoczterdziesty odcinek I. w końcu zdecydowałem się.

00:01:27: Ale nie na kraj, tylko na krainę i to bardzo nieadekwatnie do pogody.

00:01:32: za oknem doskwerionam upały a my przeniesiemy się do miejsca magicznych zimowych mroźnych krajobrazów czyli do Laponii o której opowie człowiek który organizuje tam wyprawy Michał Makowski.

00:01:47: Witaj!

00:01:48: Dzień dobry, witaj cześć.

00:01:50: Z zawodu filolog, podróżnik i uczestnik artycznych wypraw psimi zaprzęgami twórca wioski fińskiej Kalevala w Karkonoszach lubi się śmiać także z samego siebie.

00:02:03: Rozumiem że jakieś śmieszne historie dziś rodem dla Poni nam opowiesz.

00:02:08: Tak na pewno się znajdą.

00:02:09: śmiesznej i czasami niepokojące

00:02:12: Ale domyślam się to będzie taki mój suchar na początek Żydu studia psim zapręgiem Nie dotarłaś.

00:02:19: nie, chociaż z Karkonoszy jechałbym około pięć godzin i dotarłbym czteroma psami natomiast faktycznie temperatura jest dzisiaj za duża do piętnastu stopni maksymalnie.

00:02:30: taki zaprzęk może jeździć.

00:02:32: Zlokalizujemy może najpierw Laponie na mapie świata bo niby każdy wie że jest tam zimno jest dużo śniegu są renifery.

00:02:42: dzieci od razu kojarzą to miejsce ze Świętymi Kołajem Ale mam wrażenie, że dla większości chyba nie do końca wiadomo w jakim kościele dzwoni.

00:02:52: Tak Loponia to krajna geograficzna ale też historyczna na samej północy Europy.

00:02:58: Obejmuje aż cztery państwa.

00:03:00: na dziś zaczynając od lewej to będzie Szwecja Norwega Finlandia i kawałek Rosji.

00:03:06: dokładnie to powysepkolski i tam mieszkają pierwszy mieszkańcy Europy, przybyli z Azji samowie.

00:03:14: Tak o nich się powinno mówić.

00:03:15: no my w języku polskim używamy tej nazwy Lapończycy.

00:03:19: ona nie jest obrażliwa w naszym języku natomiast Szwedziu używali tej nazwie po to żeby pokazać troszeczkę wyższość i taką delikatną pogardę dla tych mieszkańsków północy.

00:03:29: Rzeczywiście LapoŃczycy to pierwszy mieszkaństwo Europy?

00:03:32: Tak przybyli z Europy jako Pierwsi, nie mieli w sobie żadnej mocy oręża ani miecza więc zajmowali na początku jeszcze większy teren dzisiejszych krajów nurdyckich.

00:03:44: Potem kiedy dotarli do Europy na północ.

00:03:47: Wikingowie no to już Lapanczycy musieli uciekać na samą górę gdzie do dziś spędzają Stada Reniferów przez Góry Skandynawskie i całą północ Europy.

00:03:57: natomiast faktycznie dotarły jako pierwsi właśnie z reniferami, które też są zwierzętami w Carenie z Laponii a z Azji.

00:04:04: Z Mongolii i z Kazakstanu.

00:04:06: Usystematyzujemy może nazwę tych mieszkańców lapończycy choć myślę że oni troszeczkę by się na nas obraźli bo uważają to określenie za obraźniwe?

00:04:18: Tak tak pejoratywne taka wyższość dokładnie ułaciarze tacy którzy ułatają sobie ubiór.

00:04:25: tak nazywali ich właśnie biali mieszkańcy północy Europy.

00:04:28: do dziś nie używa się tego sformułowania w relacjach z Lapończykami.

00:04:33: Należałoby dla nich mówić samowie, w oryginalne sami, sami people.

00:04:37: to jest ich samska kultura

00:04:39: ale też nazywani są loparami łoparmi.

00:04:43: tak no tak zależy z której strony.

00:04:46: kogo by mnie zapytać?

00:04:47: na Północy ten będzie używał od naszą także do plejmy które tam dotarły z różnych stron Azji.

00:04:54: Natomiast przede wszystkim mówi się o nich samowie i kulturaść samska.

00:04:58: Ale ryzykujemy i na potrzeby podcastu jak nie zwiedzać świata będziemy określali ich Lapończykami, czyli to najbardziej powszechną nazwą?

00:05:07: Tak jest.

00:05:07: tak jest dlatego że w języku polskim absolutnie ono nie ma żadnego operatyw tego charakteru.

00:05:11: finowie zresztą też np.

00:05:13: Nazywają lapończeków lapi a la pończycy wiedzą ,że to nie jest obrażliwe.

00:05:17: szwedzmanego że jak tak powie bo to z języka było negatywne stwierdzenie.

00:05:22: Dlaczego ta Lapunia jest taka wyjątkowa.

00:05:25: Laponia jest egzotyczna mimo, że egzotekę kojarzymy gdzieś z tropikalnymi częściami świata i

00:05:30: z wysokimi temperaturami.

00:05:31: a tutaj

00:05:32: tak.

00:05:32: to lapania jest bardzo egzetyczna dlatego ,że nie jest w ogóle destynacją wybieraną przez turystów.

00:05:38: Nie jest wogle turystyczne można powiedzieć.

00:05:40: Laponia jest na wyprawy

00:05:42: ale jest mało popularna ze względu na to, że nie ma promocji czy trudno się tam dostać.

00:05:51: No dobrze to powiedziałaś, po pierwsze nie za bardzo zależy tym ludziom z północy Europy na tym żeby mieć aż tak dużo turystów więc ta promocja jest taka bardzo celowana.

00:06:00: i tak naprawdę do Japonii jak jedziesz to musisz mieć wszystko już zorganizowane.

00:06:04: Nie ma takich przypadkowych wyjazdów a nawet jak taki dzisiaj zdarzy to on będzie być może nawet nieudany dlatego że nie znajdziesz miejsca do noclegu jak sobie go wcześniej.

00:06:14: dużo nie zarezerwujesz.

00:06:15: po prostu tych miejsc jest niewiele.

00:06:17: nie będziesz miał przewodnika, który cię przeprowadzi przez śniegi.

00:06:21: No i na pewno nie będzie miał kto ciągnąć twoich sań bo haski też są zarezerwowane mniej więcej rok wcześniej jeżeli nie masz swoich.

00:06:29: no a no i oczywiście jeszcze najważniejsze jeżeli planujesz wyprawę przez teleny od wieków należące do tych rodzin samów to musisz natomiast zgodę.

00:06:38: To tak trochę brzmi jakbyśmy wkraczali w krajny indian.

00:06:42: No i w zasadzie wkraczamy w nią, dlatego że samowie to właśnie bracia Indian, którzy poszli w kierunku Europy.

00:06:47: Ale mają bardzo podobne namioty do TP i bardzo podobny śpiew nazywany jajkiem.

00:06:53: więc jakby tak posłuchać muzyki lapońskiej a jest nawet obecna w awatarze Jamesa Cameron'a.

00:06:59: no to moglibyśmy przenieść się także w krajne, wcale nieśniegu a krajnę Indian.

00:07:03: Co możemy ciekawego o tej Laponii zobaczyć?

00:07:06: Bo tak jak już mówiliśmy na wstępie ona kojarzy się z takim bezkresem... śniegiem, rozem.

00:07:12: No właśnie, dziką przyrodę przede wszystkim, dzikoł przyrody.

00:07:15: ale także jeżeli będziemy liść częściej zdobędziemy zaufanie ludzi zupełnie kulturę nieprzystającą do naszego myślenia o Europie.

00:07:23: to jest według mnie w Laponii nieprawdopodobne.

00:07:26: no bo jak idziemy gdzieś bardzo daleko to spodziewamy się że będzie etniczna różnica a że będzie jakoś tak inaczej.

00:07:32: natomiast bardzo dziwne jest to że tak blisko w Europie mamy tak zupełnie inny świat i przede wszystkim ten bezkrez ta w dobrym tego słowa znaczeniu samotność, a także kontakt z naturą.

00:07:47: To jest coś co w Laponii to nie jest slogan po prostu bardzo częstych ludzie tam siedzą na kamieniu i się patrzą cztery godziny na fiord.

00:07:55: To zapiera dach w pierwszych ale generalnie jestem bardzo mało ludzi.

00:07:59: ciągle można zobaczyć przyrodę która potrafi też brutalna która nie jest tylko taka, nie jest slajdem.

00:08:05: Nie jest z pięknego czasopisma zdjęciem.

00:08:09: Szczątki jakiejś szkielety zwierząt w nocy.

00:08:11: dźwięki mogą też nas przyrazić bo tam toczy się życie w lesie.

00:08:15: To nie jest tak, że las czeka aż będzie dzień i my pójdziemy na wycieczkę na trekking więc nagle zdajemy sobie sprawę jakim jesteśmy elementem tego tej przyrody.

00:08:22: i tu naprawdę nie trzeba być filozofą żeby to pojąć.

00:08:24: Wystarczyć tam być jeden dwa trzy dni.

00:08:27: Nie ma sklepów.

00:08:29: musisz wszystko zaplanować znacznie wcześniej.

00:08:31: Nagle okazuje się, że te problemy które masz a każdy ma jakieś wyzwania życiowe na ten tydzień dwa jak tam jesteś naprawdę nie mają znaczenia bo jak się nie ogarniesz to byśmy kolejne problemy.

00:08:42: tylko że w laponi musisz wszystko dobrze przemyśleć.

00:08:44: Wraca się o takich pierwotnych, pierwodnych wartości tam naprawdę.

00:08:48: czyli mówię reasumując przyroda na pewno i to że możesz to jest dla mnie takie niezwykłe nie będąc z bohaterem na co dzień być tam faktycznie takim trochę guliwerem.

00:08:58: jesteś naprawdy w jakiś takiej podróży.

00:09:01: Phenomenalne jest to, że jest to w Europie.

00:09:03: Nie myślimy tak o Europie.

00:09:04: Europa często jest postrzegana przez turystów takich powiedzmy najczęściej wybierających kierunek europejskich jako zabytki, jako piękny plażę.

00:09:14: raczej jest takim historycznym aspektem natomiast w Laponii prawie w ogóle go nie ma.

00:09:19: Tam jesteś w jakiejś tabula raza czysta karta.

00:09:22: w zasadzie nie ma znaczenia skąd ty jesteś.

00:09:24: Dlaczego mówi się ,że Laponia to kraina gdzie znikają problemy?

00:09:29: gdzie pojawia się chęć przetrwania.

00:09:31: Tak, i to jest taka bardzo charakterystyczna definicja tego w ogóle spędzania czasu w ogóle w Finlandii a szczególnie w Laponii.

00:09:39: To nazywane jest tam na północy przez mieszkańców Finlandii i Finskiej Laponi Sisu Taka ich skupienie się najbardziej podstawowych rzeczach.

00:09:50: to potem się przenosi w całej filozofii życia.

00:09:52: Natomiast tam faktycznie nie masz czasu myśleć o niczym innym, bo na razie to ty nie wiesz jak przyczepić zaprzęk na środku jeziora gdzie nie masrz do czego go przyczepyć.

00:10:02: Jeżeli nienakarmisz psów, to jutro już jeszcze pojedziesz ale za dwa dni nie wrócisz do celu.

00:10:07: Jeżeli nie sprawdzisz dobrze pogody albo nie orientujesz się po tym jak poznać czy idzie ocieplenie czy nie... To co zrobisz?

00:10:14: Jak jesteś na środki Jeziori?

00:10:16: Które ma trzesta dwadzieścia kilometrów i że roinari po takim jeździmy, gdzie lód jest przez pięć miesięcy.

00:10:22: No ale są momenty też to nie jest tak, że on jest przez five miesięcy cały czas taki sam.

00:10:26: Kiedy bardzo mocno operuje słońce i roztopie ci śnieg na lodzie, to owszem dalej się lód nie zawali pod tobą, ale nie pojedziesz z psami bo nie wyhamujesz.

00:10:35: Więc zaczynasz dostrzegać rzeczy, które na co dzień Cię w ogóle nie obchodzą a te, które Cię na codzień obchodzał tam nie mają żadnego znaczenia czyli taki negatyw, mówiący językiem fotografów tego co na co dzień mamy.

00:10:50: Gonimy za rzeczami które są bardzo dla nas takie ważne tu i nagle trafiasz do świata gdzie wcale nie musisz zetknąć się z inną filozofią.

00:10:57: Wcale nie wchodzisz do świątyni gdzie jakiś mędrzec będzie cię nauczał.

00:11:01: tylko ty po prostu to wiesz że tutaj te wszystkie rzeczy które masz ze sobą w plecaku nie mają żadnego znaczenia dopóki nie zadbasz o rzeczy podstawowe.

00:11:09: I to jest niesamowite filmady i w Laponii Finskiej że naprawdę zaczynasz zależeć od siebie w naszym stopniu lub pod innych członków tej twojej wyprawy.

00:11:19: I ludzie często pytają jak to jest możliwe, że oni tak tam współpracują na północy co wszyscy się lubią?

00:11:23: Nie nie po prostu rządzi ten taki paradigma tego, że musimy współpracawać bo inaczej no nie damy radę.

00:11:29: i ta te doskonałe umiejętności potem przenoszone na te sfery społeczne samów czy też filmów.

00:11:35: to właśnie z tego pochodzisz.

00:11:36: oni są bardzo mocno uzależnieni od natury

00:11:39: może też dlatego, że tam podobno cały rok Świeci Słońca.

00:11:43: No tak, to taka była śmieszna sytuacja z truskawkami.

00:11:48: Nagle podczas wyprawy zobaczyliśmy... To była wiosna wczesna jeszcze był śnieg i lód ale ktoś przechowywał sobie długotruskawki.

00:11:56: Takie mocno zmrożone ale były tak fenomenalne i tak słodkie i tak duże że pełniłem takie fopai.

00:12:02: nie wiem dlaczego tak zapytałem tej panią, że pewnie jakieś hiszpańskie dobre a pani mówi jak to hiszpańskie.

00:12:07: mamy swoje truskawki tutaj.

00:12:09: no ale potem faktycznie się zorientowałem, że tam słońce przecież latem w ogóle nie zachodzi.

00:12:13: prawda jest bardzo dużo tego Słońca ma naturalną szklarnię.

00:12:17: więc tak z jednej strony ten to światło a z drugiej tak naprawdę zorza polarna.

00:12:22: kto też w Laponii jest czymś co generuje ten ruch?

00:12:27: powiedzmy pasjonatów natury bo u nas była kilka dni w Polsce ta zorza i była piękna.

00:12:33: natomiast Mówmy się, no jest to spektakl i też niektórzy jadą tam po to.

00:12:38: Ale niedane jest jej zobaczyć każdemu?

00:12:41: Tak ja dopiero chyba za ósmem razem jakbym w Laponii dostałem zorze jak tu mówię samowie dlatego że według ich wierzeń ta zorza to jest bezpośrednia obecność duchów poprzednich tutaj mieszkańców tego terenu.

00:12:54: Jest to pozytywny wymiar.

00:12:56: One nie straszą nikogo tylko jest o takie przypomnienie ,że tu ciągle jakby jest kontakt z ziemią.

00:13:00: one są I tak samo.

00:13:03: te kolory zorzy są przeróżne, no bo oczywiście na razie jest spotykaną.

00:13:07: Zorza jest ta czerwona, bordowa taka wiśniowa fioletowa to już w ogóle.

00:13:12: samowie sami się zatrzymują z zaprzęgiem oni akurat z zaprzęgiem redniferów niecharskich i spoglądają na niebo bo odczytują w tym jakieś takie swoje przemyślenia.

00:13:20: można się zamyslić można pośpiewać.

00:13:22: Miejsta zorza jest bardzo magicznym, magiczny zjawiskiem.

00:13:24: dla nich

00:13:25: U ciebie do ośmiu razy sztuka u innych jest szansa że szybciej.

00:13:31: Tak, niektórzy mają... Bezstąpimy

00:13:32: tego spektakularna kutka bliska przylądniczego.

00:13:34: Którzy

00:13:35: mają już w Helsinki.

00:13:36: jak lądują?

00:13:36: W ogóle to jest niesprawiedliwe.

00:13:38: Natomiast w Laponii ona smakuje najlepiej oczywiście.

00:13:41: Czasami jest tak że możesz też zatrudnić kogoś w Japonii kto będzie poszukiwaczem zorzy.

00:13:47: To najczęściej będzie taki mały busik.

00:13:48: tam będzie czterech pięciu turystów którzy podpisują umowę, że rozumieją, że może się nie udać znaleźć tym zorze.

00:13:56: zostajesz gorący kakao kocek leżaki Ten kto prowadzi cię jako przewodnik wie gdzie się zatrzymać no i czekają tam północy na zorze.

00:14:04: No też trzeba powiedzieć, że często fotografie które gdzieś tam widzimy w sieci czy gdziekolwiek na wystawach one ten długi czas naświetlania powoduje, że aparat widzi to, że trochę lepiej.

00:14:15: więc też czasami ktoś może być w tym świecie pikseli nieże rozczarowany tylko zdziwiony, że jakaś taka wyblakła.

00:14:22: nie to to zorza nie jest aż tak ja z krawo jak na zdjęciach które robi się przez całą noc.

00:14:26: Więc niektórzy teraz sprytnie dzieci, szczególnie w Laponii bo też dotarły do nich oczywiście nowoczesne wynalazki.

00:14:33: Szukają zorzy takiej lekkiej zorzy za pomocą telefonu komórkowych, bo wtedy wiedzą gdzie ona jest i odkładają telefon i się patrzą na te takie znaki na niebie.

00:14:40: Otwierdzasz na żywotę efekt wow?

00:14:44: Tak to znaczy jedną z podstaw tego myślenia samów o świecie.

00:14:48: to takim może będzie.

00:14:49: ktoś powie że banał ale naprawdę to uznanie turbomikrojednostką bez urazy niewiele znacząco dla jakby losów tej planety.

00:14:57: nie i jak zaczynasz myśleć skąd to się bierze, jak to jest możliwe?

00:15:02: ile gwiazd wtedy widać?

00:15:03: prawda na niebie bo niebo musi być też czyste.

00:15:06: musisz odpowiednia temperatura wilgotność no i dobre wybuchy na słońcu.

00:15:10: stąd siebie zrza i to pole magnetyczne to powoduje.

00:15:13: natomiast przede wszystkim dociera do głowy że No właśnie znowu dostajesz sygnały z nieba, dosłownie i w przenośni, że no ogarni się i zacznijmy się o rzeczach ważnych.

00:15:24: Bo widzisz gwiazda nawet skączy swojej życiacy dopiero taki dwunożny w okularach.

00:15:28: Widzi Lapończycy to powiedziałbym tacy... Myśliciele!

00:15:33: Mędrycy, że każdy ma swoją laponię.

00:15:35: taka podróż w głąb siebie?

00:15:37: Jest tak na pewno.

00:15:38: I naprawdę stajesz się takim gościem tam będąc.

00:15:41: Z racji tego, że dla kogoś kto jest przebojtkowany w beznym świecie takim bardzo prędkim to możesz powiedzieć, że tam nie ma co robić.

00:15:52: No bo jedziesz przemierzasz te śniegi no ile można prawda?

00:15:57: za kolejną górką znowu górka i ten sam śnieg.

00:15:59: nie wiesz idziesz po

00:16:01: nudy ma

00:16:02: do kładnie.

00:16:02: tak więc Laponia jest taka bardzo zero jeden.

00:16:04: kowa część osób może w ogóle tam nie nie dotrzeć nigdy z racji tego ,że to nie będzie tani wyjazda do tego dla nich po prostu bezsensowne.

00:16:11: nie Laponia na pewno nie jest dla każdego.

00:16:15: W tym sensie to jest dla kogoś, kto potrzebuje trochę zajrzeć w siebie i odnaleźć.

00:16:19: I to żaden slogan po prostu w Laponii musisz mieć co przemyśleć żeby tam jechać inaczej to po prostu zbyt sensu.

00:16:27: Jak my jako turyści mamy przygotować się do takiej wyprawy?

00:16:33: Najczęściej wyprawa w mojej opinii nie powinna być krótsza niż tydzień dlatego że pierwszy dzień dwa Trzeba trochę się przyzwyczaić do temperatur.

00:16:42: Aklimatyzacja Tak jest, do temperatury przede wszystkim, do tego ubioru, który będzie się... Który będzie towarzyszył podczas tej wyprawy?

00:16:49: On jest trochę taki jak z PiSIG ma taki workowaty ubiór, kto już dostaje się na całą wyprawę.

00:16:54: Obynizony?

00:16:55: Tak jest.

00:16:55: kobitny zony.

00:16:56: Na miejscu jest wszystko.

00:16:57: Najczęściej ludzie nie mają takiego sprzętu w domu Więc albo nie potrzebują go mieć na tydzień w roku więc wynajmują go na miejscu.

00:17:04: Ale kondycyjnie troszeczkę też.

00:17:05: bo jeżeli się bierze zaprzęk psów to nie jest tak, że one ciągle jadą i my sobie stoimy tam z tyłu.

00:17:12: Po pierwsze nikt nie każdy będzie stał sześć-siedem godzin ale można na jeziorze wskoczyć sobie do Sanecki jakby jedziemy bez pilota.

00:17:20: tam nie ma gdzie skręcić natomiast przede wszystkim sami czarcami tam sobie poradzić gdzieś się przepiąć złapać któryś ucieknie.

00:17:28: więc taka odrobina kondycji jest wymagana.

00:17:31: nie wiadomo jaka nie ale trochę taki spryt i sprawność taka podstawowa.

00:17:36: Natomiast mieliśmy też osoby, które z nami podróżowały osoby, która np.

00:17:40: nie mają nogi albo były w części sparajżywają.

00:17:43: tu bardziej chodzi o głowę jak zwykle o psychę więc na pewno musimy mieć gotowi też poza fizycznością musi mieć przygotowaną psychikę dlatego że tak jak wspomniałem musisz tam idziesz po coś.

00:17:54: miałem raz taką ekipę.

00:17:56: to bardzo fajnie.

00:17:57: to się to ewoluowało z czasem ale na początku jakby drugiego dnia stwierdziliśmy ,że chyba zawracamy.

00:18:05: Było niesamowicie zimno.

00:18:07: Minus trzydzieści pięć stopnie było przez dwa dni z rzędu.

00:18:10: do tego był mocny wiatr, no to tak naprawdę tylko dlatego żebyśmy na środku jeziora to jechaliśmy bo nie powinniśmy już jechać.

00:18:17: Gdy jest minus trzydzieci to pseni powinna jechaść.

00:18:19: No ale co mieliśmy zrobić stając na środkujezior?

00:18:21: a więc robiliśmy co mogliśmy żeby tak jechaть żeby miały jak najmniej i po prostu turyści drzunkowe wyprawy stwierdzi że ale co oni tu mają robić?

00:18:32: i zaczęło się tworzyć ten klimat, jak uciekł zaprzęg jednemu z nich.

00:18:37: Absolutnie totalnie zerwał się zaprząg.

00:18:40: Ktoś źle wbił kotwice w lód, ten lud był taki przewiany, taki bardzo sypki.

00:18:45: ciężko było, nienopinował zapręgu.

00:18:48: I nagle okazało się że cała ekipa zerwała się do biegu.

00:18:51: odpaliśmy wszystkie nasze pozostałe psy i gondziliśmy tamten zaprzęg widmo około trzech kilometrów.

00:18:57: I potem okazało się, że po co wy się to robili?

00:18:59: Po co wy jeszcze gądli?

00:19:00: tak.

00:19:00: To było ryzykowne i w ogóle bez sensu.

00:19:02: a to zaczęła się przygoda.

00:19:03: i wtedy zaczęło się ,że to jest ważne.

00:19:04: jak wrócimy bez tych psów.

00:19:06: A wy ja widzisz i zaczęły się tworzyć taka społeczność.

00:19:11: ten wyjazd taka wypraw do Finlandii to jest wyprawa bardzo indywidualne jeżeli chodzi o twoje przemyślenia od Twoje takie wrażenia ale zarazem nie możesz być tam sam Nie dasz rady

00:19:22: A ty sobie selekcjonujesz swoich klientów, bo rozmawiałem choćby z Krzyśkiem naszym wspólnym znajomym.

00:19:30: Tak pozdrawiamy.

00:19:31: Wykszawała

00:19:32: tak jeden jeden z patronów podcastu który opowiadał że on może słowo wybiera sobie ludzi ale jednak bacznie się przygląda tym osobom które mają jechać z nim szczególnie na te bardziej wymagające wyprawy.

00:19:49: Jak to jest u Ciebie w przypadku Laponii?

00:19:51: Właśnie z Krzysiem nieraz rozmawialiśmy.

00:19:53: no kocha Norwegię i Islandię, ale to podobnie z klimaty.

00:19:57: jeżeli chodzi o taki mindset tych członków wyprawy również zdecydowanie robimy rekrutację dosłownie bo jakby są ludzie którzy mają takie pieniądze na wyjazd natomiast nie każdy z nami pojedzie.

00:20:10: dlatego że musimy wiedzieć że zawsze mówimy jakby trochę zniechęcamy do tego wyjazdu trochę podobnie jak się ma haski, to jest dokładnie to samo.

00:20:18: Jak ktoś chce haski to ja dzwonię i mówię że nie bierz tego psa, mówiąc same wszystkie potencjalne wady powiedzmy tego tej sytuacji życzowej posiadać psa razy pierwotnej.

00:20:27: natomiast... Na czym

00:20:28: polega taka rekrutancja u was?

00:20:30: musimy przede wszystkim się znać.

00:20:31: nie ma takiej opcji, że ktoś z ogłoszenia tak jakby nie wiem zadzwoni do nas i słyszał jak słychał.

00:20:37: jeszcze powiedzmy od Ciebie czy od Krzysztof.

00:20:39: No to ok.

00:20:39: ja skąd się znacie a byliśmy razem na wyprawy to ok.

00:20:42: ale taki totalny jak mówiłem randomowy człowiek który po prostu gdzieś nas zobaczył na Facebooku.

00:20:48: no to szansę na wyjazd jest jakiś procent nie bo.

00:20:50: To się rzadko zdarza ,że będzie osoba która rozumie co to jest nie dlatego, że nie jest rozumna tylko po prostu ciężko sobie to wyobrazić.

00:20:57: więc mamy na pewno wtedy jakieś spotkanie takie online nowe.

00:21:00: pierwszej mówimy same najgorsze rzeczy w cudzysłowie naj gorsze.

00:21:05: one nie są złe tylko takie niewygodne trudne te trudy które trzeba ponieść.

00:21:08: no jak chcesz zobaczyć piękny widok to będzie cię bolało kurczę wnuszki więc widzimy jak ktoś reaguje.

00:21:15: jeżeli chodzi o ograniczenia mówienia fizyczne są najmniej istotne tak jak powiedziałem czy nawet dwiekowe dzieci z nami też były i osoby naprawdę takie po siedemdziesiątce.

00:21:22: Bardziej chodzi o to, czy ty masz po co tam jechać?

00:21:24: Po prostu my się pytamy.

00:21:26: Czy Dasiada na przykład kilka godzin nie gadać.

00:21:28: To dla niektórych jest niemożliwe.

00:21:30: Rozumiem też jakaś pani pyta, czy może wziąć szpilki...

00:21:34: Tak, jest

00:21:36: dyskwalifikowana.

00:21:37: Chyba że miała na myśli

00:21:38: np.,

00:21:39: że uży... Aby użyczyć je żeby zatrzymać zaprzęg to mogłaby jako kotwice.

00:21:44: Wbić

00:21:44: w lud tak?

00:21:45: Tak

00:21:45: jest faktycznie.

00:21:46: no takich pytania mogą jakby już zakończyć proces rekrutacji i dopiero później zaczynamy się umować na termin.

00:21:54: ale naprawdę musi być ktoś kto będzie świadomy tego ,że zniesie czasami też swoje egoschowa bo on jeszcze chciał za tamtą górę w lewo a my jedziemy w osiem osób i dwie mówią Michał jest już tak zimno, że nie damy radę.

00:22:05: No to przecież jesteśmy jako ekipa więc to połączenie indywidualnej wyprawy w głąb siebie kontra ekipа która musimy współpracować bo dzisiaj ty masz ochotę za górką zobaczyć co jest ale jutro ty będziesz słabszy i to naprawdę ludzie się sprawdzają.

00:22:19: To trochę taki menedżerski powiedziałbym wyjazd jest dobry.

00:22:22: bardzo często my ludzi którzy Są na co dzień ludźmi którzy rozdają jakieś dyspozycje i tak dalej a u nas po prostu są ludźmie którzy mają utrzymać psa.

00:22:30: dla niektórych to też jest trudne.

00:22:31: nie i tak pierwszego dnia widzę że mają opór.

00:22:33: nie my tam dajemy jakieś zadania, że mają umyć miski mięso nałożyć albo po prostu rozpalić ognisko i gość widzę ,że ma w tym na początku kłopot a później jest wdzięczny.

00:22:43: No bo ten Rózy średnio minus trzydzieści nawet niekiedy minus czterdzieści.

00:22:48: znalazłem taką informację, że we Wschodniej Laponii w tym roku w miejscowości Savukowski notowaną rozy rzędu nawet czterdziestu minut, czterdziestu jeden i pół stopnia a w tym roku Finlandia odnotowuje rekordowe zużycie prądu z powodu tych gigantycznych mrozów w całej historii kraju.

00:23:07: Ja mam taką potrzebę doznania chłodu i jak idziesz do Finlandii może spodziewać się że ciągle w Laponii nie będzie tak widoczne ten obecny wszędzie ciepło.

00:23:19: Natomiast dodaj sobie do tego jeszcze wiatr.

00:23:21: To już w ogóle odczuwalne.

00:23:23: na prawdę wzrasta o kilkanaście stopni, znaczy spada de facto więc jest to dosyć trudne.

00:23:28: używamy specjalnych kremów mamy bardzo dobre stroje okulary gogle czapy kaptury ale i tak czuję że jest ci chłodno.

00:23:35: natomiast jest to oczywiście wszystko bezpieczne.

00:23:38: musisz po prostu mieć.

00:23:39: naprawdę ogrzewasz się myśląc o tym ,że jesteś ciepło i zaczynasz kontrolować swój oddech chociaż nie cię tego nie uczył.

00:23:46: zaczynasz się ruszać, biegasz wokół zaprzęku jak stoi.

00:23:48: mówisz kurcze jedziemy już nagle.

00:23:50: rozumiesz dlaczego psy nie chcą przerw bo wiesz że jak stoisz to po prostu zamarzniesz.

00:23:56: zasady które panują w leponi nie są wymyślone przez ludzi.

00:23:59: To jest piękne.

00:24:00: o ale mi wyszła myśl tak naprawdę ty po prostu wtapiasz.

00:24:04: czy to co się dzieje wokół?

00:24:07: To jest chyba taki niesamowite ,że możesz być w miejscu gdzie są prawa natury bardzo widoczne I jedziesz po prostu i musisz ruszać.

00:24:15: Nie możesz stać dłużej niż dziesięć minut, no gdybym tak napisał w regulaminie to ktoś by stał specjalnie dwanaście ale on nie wytrzyma więcej więc już jadzie.

00:24:22: To wszystko jest pokło się tego co cię otacza i to jest takie chyba w Leponi.

00:24:26: piękne że wpadasz taki w takie zasady które nie są nigdzie spisane ale wierzę one działają i widzisz że przez setki a one tysiące lat ludzie tak postępowali.

00:24:33: coś czegoś wynika

00:24:35: Szybko się uczysz przesiąkasz tym myślicielstwem od Lapończyków.

00:24:41: Tak, oni są bardzo mało mówić że to tak jak ci.

00:24:43: znowiajśmy przed wejściem do studiarszy.

00:24:46: jednak szczególnie mieszkańcy północy wolą słuchać niż mówić co jest trudne kiedy się prowadzi z nimi wywiatno bo jak to ale oni bardzo dużo obserwują i za nim komuś zaufają.

00:24:58: czy to samowie czy nawet finowie czyli południowcy już to tak samo jest bardzo taki potrzebny czas A przede wszystkim musimy coś razem zrobić.

00:25:06: Jeżeli coś zrobisz z kimś z północy w Finlandii, cokolwiek nie wiem rozpalić o gniho.

00:25:11: Ale połącznie pozna.

00:25:12: jak ty nie wiem odkładasz drewno to już widzę że jesteś porządny lub nieporządny nerwowy cierpliwy.

00:25:17: to widacz od razu.

00:25:18: Naprawdę to widać.

00:25:19: nie jak proste zdanie jakieś możesz zrobić którego nigdy nie robiłeś prawda?

00:25:22: i wtedy jesteś najbardziej sobą bo nie wiesz i uczysz i on widzi.

00:25:25: czy ty umiesz zapytać czy Ty się właśnie szybko uczysz.

00:25:28: więc nie potrzebne są studia tam w ogóle.

00:25:31: tak naprawdę tylko potrzebne jest uważność i to też jest kolejna cecha, ale poniże musisz być bardzo ważny zarówno wobec przyrody no bo możecie dokosztować sporo jak i wobec ludzi którzy jednak są zupełnie innej kultury zupełnie innym mają język ciała i naprawdę trzeba być ostrożny w tym co się mówi robi bo no można nie zdobyć zaufania.

00:25:52: Ale panuje taka opinia, że finowie, szwedzi i norwegowie to są takie zimne nacje i to bynajmniej nie z racji pogody.

00:26:02: Tak tutaj na pewno by trzeba było jeszcze to co ciekawe i mało popularne w Polsce, że Finowie nie są skandynawami.

00:26:10: Skandynowie to Norwegowie, Szwedz, Dunczycy, Islandczycy mieszkańcy wysp owczych.

00:26:16: To powiedzmy wielkim skrócie języki germańskie wikingowie.

00:26:20: Natomiast Finowie przybyli do Europy z Azji.

00:26:23: Więcej ich łączy, gdyby chcieć ich podpiąć po jakieś drzewko genealogiczne z samami właśnie.

00:26:29: Finowie przyszli z okolic Gór Ural i zeszli do Skandynawi.

00:26:34: można powiedzieć dla nich to było południe.

00:26:36: Zamieszkali tam właśnie na tym... Na części, która zawsze należała do Szwecji.

00:26:41: Natomiast no a bracia filmów to w ogóle Estończycy i Węgrzy To już w ogóle jest niespodzienka prawda?

00:26:45: Więc to jest bardzo ważne rozróżnienie.

00:26:47: żeby ująć ich w jedną klamrę to używa się słowa, że to są kraje nordyckie.

00:26:52: No i faktycznie ten chłód wynika z różnych powodów.

00:26:55: natomiast przede wszystkim mogę powiedzieć o samach i o finach.

00:27:00: oni mówią, że za bardzo ufają ludziom żeby na pierwszym spotkaniu powiedzieć o tym, że tak ufają ludziom bo wtedy są totalnie bezbronni.

00:27:12: Natomiast po zapoznaniu się dłuższym nie różnią się wiele od reszty świata.

00:27:16: po prostu pierwszy kontakt może być taki dosyć Obserwują, obserwują.

00:27:20: Zanim film powie coś pomyśleń.

00:27:22: A jak oni wyglądają?

00:27:23: Ci rdzenni mieszkańcy Laponii samowie.

00:27:27: co ich charakteryzuje pod względem fizyczności?

00:27:30: Śniada cera takie delikatnie, delikatne azjatyckie oczy.

00:27:37: Fonisty?

00:27:38: Teraz też się już zmienia ale powiedzmy że faktycznie film Blondom będzie trochę większy.

00:27:43: natomiast też ich odróżnia.

00:27:46: to ekstremalnie małomówni.

00:27:49: Po prostu o ile mieszkańcy północy ci europejscy małą mówią, to samowie dopóki się ich nie pozna, to w zasadzie mogło się w ogóle odezwać do takie duże doświadczenie.

00:27:58: My jakieś dotarliśmy do takiej wioski samskiej właśnie za jeziorem Inarię.

00:28:03: To jest święta Jezioro Samów.

00:28:04: tam najwięcej grobów takich szamanów czarowników taki watykant tego że bez marmuru w lesie.

00:28:11: no i tam nie wiedząc o tym Faktycznie sam z kawiozka, nie komercyjna.

00:28:16: Bo te komeracyjne też są tak dobrze zrobione, że zasadzie ciężko je odróżnić bo są faktycznie zrobione bez kitszu.

00:28:23: ale trafiliśmy do takiej osady samów gdzie raczej biali nie wjeżdżają bo nie ma po co tam wyjechać nikt ich nie obsłuży, nie ma barów oni nie mają jedzenia.

00:28:33: no i spotkaliśmy właśnie w tych strojach ludowych przepięknych kolorowych rodzinę Samów.

00:28:38: No i tak widzieliśmy haski zaprzęgi a trzeba powiedzieć, że Haskin i Renifer tak średnio spółgrają więc jesteśmy trochę może nieże źle odbierani tylko jakbyście mogli już jechać.

00:28:49: to super.

00:28:51: natomiast widzieli, że jesteśmy bardzo zmęczeni i poczet do nas taki pasterz reniferów i mówi czy jesteśmy głodni?

00:28:57: To było wow w mega otwartość.

00:28:59: Powiedzieliśmy, że tak tylko czy możemy kupić?

00:29:01: ale jeżeli nie musicie kupić skoro tu dotarliście no to jesteście niestety turystami.

00:29:07: tylko mówi zabezpieczcie psy płci na takiej haty wielkiej.

00:29:10: No i w samym koncie tej haty siedział taki pan, naprawdę wyglądał jak wódz tej całej wioski.

00:29:15: W ogóle się nie odzywa, w ogóle nas nie patrzył.

00:29:17: I w trakcie tej rozmowy, jak już zjedliśmy u Ososia takiego na ogniu Żona tego pana też taka starsza osoba mówi o skąd wy jesteście?

00:29:25: I mówimy że jest polski, no to jeden z mieszkańców domowników przynajmniej mapę gdzie to jest.

00:29:31: Pokazaliśmy, że Polska gdzieś znajduje się Polska.

00:29:34: No i a co wy tam robicie?

00:29:36: Mówimy, że mamy nawet w Polsce takie miejsce jak jest Wioska, Fińska.

00:29:39: Tam mamy lapońskie namioty i ten dziadek powoli zaczął się obracać tak jakby czyli cały czas właśnie słuchał.

00:29:45: ale no to miał się odzywać jak nie wiedział gdzie jest Polska na przykład więc posłuchał najpierw i okazało się, że tak nibyśmy tam dziennie tylko... sorry nibyściem tam godzinę tylko sześć godzin.

00:29:56: no a rok później jeden z nich do nas przyjechał do Polski motocykle.

00:29:59: no i to są też samowie prawda ludzie czyną.

00:30:02: Powiedział, że na pewno nas odwiedzi.

00:30:04: Myśmy to odebrali jako taką kurtu Azję.

00:30:06: Nieraz tak mówimy prawda?

00:30:07: No do zobaczenia zapraszam.

00:30:09: czy jak będziesz kiedyś w Krakowie tak będę na pewno... Natomiast z nimi nie ma żartów i naprawdę po roku myśmy absolutnie zapomnieli o tym, że takie coś powiedzieliśmy.

00:30:18: I na motocyklu z Laponii przejechał przez całą Europę do nas jeden z tych samów i przywiósł nam suszone mięso renifera.

00:30:26: spędził u nas trzy dni w karkonoszach i pożał.

00:30:28: fajnie wracam.

00:30:30: Za dużo nie mówią, ale ich język jest tak unikalny że stworzyli ponad trzysta różnych słów na określenie śniegu i lodu.

00:30:39: Tak jest.

00:30:40: właśnie to dowodzi tego ile tam śniego i lody jest jak bardzo są spostrzegawczy prawda bo jakby tak posiedzieć dłużej i patrzeć na śnieg to widzimy, że on inaczej padaże ma różne wielkości.

00:30:51: płatki te są suche te są mokre ten już się to opito się inaczej nazywa, a ten który dopiero spadł to inaczej.

00:30:58: Więc faktycznie my mówimy śnieg i to jest też super zjawisko też językowe prawda.

00:31:03: jeżeli powiesz że mówisz tylko śniegu czy sami ktoś powie bryja jak się rozpuść?

00:31:05: nie dobra powiedzmy.

00:31:06: znalazłem jeszcze może dwa określenia ciapa chlapa i koniec.

00:31:10: natomiast tam mamy faktycznie tego mnóstwo co dowodzi tego nie tylko że tam jest więcej śniego tylko też tego no bo w górach też o mięśnie ale tego jak blisko tej natury jesteśmy.

00:31:19: weź rozróżni Jakikolwiek inny element natury na trzysta sposobów czy nawet na pięćdziesiąt, prawda?

00:31:26: To znaczy że naprawdę jesteś bardzo uważny i to jest cecha właśnie ludzi północy.

00:31:31: Oni znają wszystkie drzewa, wszystkie ptaki.

00:31:33: tego się uczą co w lesie możesz zjeść a co raczej tylko raz.

00:31:38: I to jest ich ogromna wiedza przykazowana często z dziadka na WNK.

00:31:42: Jest on też ten szacunek do ludzi starszych ciągle u nich jest bo to że dziadek nie ogarnia iPhone'a to nie ma znaczenia.

00:31:47: ale patrz ile on ci powie.

00:31:49: Więc to są plemiona.

00:31:51: Wyczorem jak tam zajedziesz do samów, a już się trochę lubiał... To mnie ma telewizji.

00:31:56: Ludzie siedzą i rozmawiają.

00:31:58: Tak oni mówią tylko do siebie nie?

00:31:59: I potem wyciągają jakieś dobre napoje, dobre jedzenie i zaczynają śpiewać.

00:32:04: I to z jednej strony tak brzmi trochę jak ktoś powie afrykańsko prawda?

00:32:07: A my mamy takie postrzeganie tych plemią, że one tylko tam są.

00:32:11: Właśnie to jest fascynujące w Laponii, że samolotem w cztery godziny z Polski też znów tak jakby u pierwotnych ludzi Wcale nie odbierając im ani wykształcenia, bo większość z nich ma dostęp do nauki normalnie jak europejczycy.

00:32:23: wszyscy mają swój uniwersytet wrowaniami.

00:32:26: Czyli to jest tak że to są takie ludzie dzikie żeby tak tego nie odebrać.

00:32:30: absolutnie też mają.

00:32:32: no wystarczy powiedzieć no pasta, że mają helikoptery do przeganiania ryniferów.

00:32:36: jeżeli ktoś chciałby tak się z nich pośmiać i powiedzieć jaki jest super przedsiębiorcą z Polski to niech pojedzie i zobaczy jak pasta sześć tysięcy reniferów i wynajmuje mały taki helikopter, taki larulników żeby przebędzić te wszystkie renifery przez powiedzmy śnieżkę.

00:32:51: Bo takie tam góry są na północy w Laponii.

00:32:54: to taki miks kultury.

00:32:56: natomiast na pewno też się uczą zachowań nowych i napewno ich zachowania te nowe nie są już tak romantyczne.

00:33:05: Ale dlaczego miałby być?

00:33:06: Dlaczego nie mieliby być jakoś jakimś archaiczną publicznością do oglądania.

00:33:10: Tak często niektórzy mówią, że to oni samochodami jeżdżą, a no to jak mają się przemieszczać?

00:33:14: na to już Absurd prawda?

00:33:16: właśnie fajnie ,że to jest żywa kultura.

00:33:17: bo po to jest kultura żywa.

00:33:19: czyli w pieśniach np.

00:33:20: Nowych Lapońskich będziesz miał nawet coś o tym, że jest lidl rowanie minie i to znaczy, że ten że to żyje, że tu nie jest jakaś pieśń, że Janecek do studianki poszedł dzieci nie widział studniu większości.

00:33:32: nie ta kultura jest żywe To jest piękne.

00:33:35: I nie śpiewają.

00:33:36: to jojkowanie, czyli ten tradycyjny śpief Joik.

00:33:41: To też ich taki znak rozpoznawczy.

00:33:44: Na pewno wpisze sobie gdziekolwiek Joik.

00:33:46: a jeszcze wpiscie sobie Jon Henrik.

00:33:48: Taki najsłynniejszy samski pieśniarz.

00:33:52: James Cameron zafascynował się jego śpiewem i urzu zdaje się dwóch lub trzech utworów w awatarze.

00:33:58: nieprawdopodobna muzyka.

00:33:59: Właśnie trochę indiańska, trochę jak enigma taka do zamyślenia się, taka jako super podkład do jakiejś medytacji a to jest ich absolutny zaśpiew.

00:34:08: tam często nie ma słów zbyt wiele i to jest śpiew który bardzo, bardzo jest pasterski czyli jak tu śpieważ to znaczy że jesteś jakoś bardzo mocno związany z tą kulturą.

00:34:18: tak i ojka jest genialną.

00:34:19: polecam wszystkim Państwu na relax.

00:34:21: To jest Laponia.

00:34:23: Ale z drugiej strony też taki monotonny podobno śpiev bez wyraźnego początku i końca.

00:34:29: Taka mantra, czyli takie wejście w jakiś taki stan powtarzalności jakiegoś takiego relaksu, natomiast głosy niektórzy mają fenomenalne i trochę czujesz tak jakby że był na spotkaniu czarownic.

00:34:40: tam naprawdę jest taki dreszcz do tego jak jesteś w Laponii.

00:34:44: to najczęściej jest tak specjalny do tego szamański bęben gdzie ktoś na nim gra te wszystkie instrumenty są wykonane ze skóry i widzi, że są z runami czy takimi znakami graficznymi spółnocy jakoś oznaczony wierzy to wszystko znaczy.

00:35:01: A dla mnie fascynujące jest to, że to jest ciągle kultura gdzie znaczy każdy element twojego ubioru.

00:35:08: czyli nie wie, że kupię sobie w promocji koszulkę.

00:35:10: to nie istnieje.

00:35:11: Zobacz jak inaczej zakupę robisz nie?

00:35:14: My często nie rozumiemy napisów jakie mamy na koszulkach a tam nie wiem pas to znaczy, że masz żonę taka spinka to znaczy ,że jeszcze czekasz na męża itd.

00:35:23: Nie możesz np.

00:35:24: nawet przemierzyć czapki lapońskiej, nawet jak cię lubią i że nie jesteś samym.

00:35:29: Myśmy dostali w prezencie części stroju bo całego nie mamy.

00:35:32: Dostaliśmy właśnie czapkę i taki bardzo serdeczny wobec nas lapończyk Mówi Michał tylko proszę żadnych zdjęć.

00:35:40: Ono sobie leży Bo ta czapka jest dla lapojczyków Więc to wszystko coś u nich znaczy.

00:35:46: I nagle znów to jest uważność.

00:35:48: Jak kupisz sobie nożek w cudzysłowie lapoński, nie wiem, w sklepie koło świętego Mikołaja i pójdziesz z takim nożem do restauracji.

00:35:56: I on troszeczkę jest taką podróbą imitacją tych noży lapońskich.

00:36:01: to możesz się spotkać sytuacjów, które jeżeli tu będzie faktycznie już Laponia mieszkają sami samowy że ktoś podejdzie i powie zdaj mi ten noż bo ty chyba nie wiesz co to znaczy?

00:36:11: To jest nóż na przykład tylko dla myśliwych.

00:36:13: a ty jesteś myśliwym Kroiłeś jakieś liniwera?

00:36:16: I zaczynasz rozumieć, że to nie są gadżety.

00:36:19: Że to jest kultura żywa.

00:36:20: bo jak sobie kupisz ciupaskę i pójdziesz nie no to raczej nikt się nie wzruszy.

00:36:23: Nie wzruszę nikogo na te banej kupy się w karpaczu nawet.

00:36:27: My już jakby gubimy tę kulturę.

00:36:28: natomiast tamto ciągle ma znaczenie i naprawdę takie ciary.

00:36:31: Ja mówię wow!

00:36:33: Jesteś u nas gościem proszę tu masz strawa jako nie mówił po chińsku prawie że jak po naszemu ale... No nie jesteś Lapończykiem zakopanym

00:36:40: to pójdziesz na krupówki to oni ci jeszcze będą wciskali żebyś jak najwięcej zapłacił.

00:36:44: O właśnie no to dobrze to zdefiniowałeś.

00:36:46: a tu nie nawet prosty przykład wejść sobie na stronę pasady Finlandii albo bo Laponia jest częściej o Finlandie i zobacz jak dojechać do Japonii.

00:36:54: nie ma, nie ma w ogóle nie ma reklam.

00:36:57: mówiło jak dotarł.

00:36:58: to fajnie znaczy że mu zależy.

00:37:00: I to jest niesamowite.

00:37:02: my rok wcześniej rezerwujemy już przyjazd Bo Na Jeziorze Inarii jest kilkaset takich domków, ale to jest na cały świat.

00:37:13: Więc jak nie zarezerwujesz tego?

00:37:15: powiedzmy w maju, co gdań?

00:37:19: W marcu?

00:37:20: no ty nie masz za rok na zimę domków.

00:37:23: Domki są sześć ośmią osobowe.

00:37:24: tam nie pojdzie całą tabłosturystów.

00:37:26: więc to tak.

00:37:27: paradoksalnie też nie przyjeżdżają wielkie tłumy czyli nie można wiele zarobić.

00:37:32: No to więc nie ma wielkich korporacji.

00:37:34: w związku z tym są miejscowi.

00:37:36: no ale jak masz od zmiejscowego wycieczkę?

00:37:38: No to naprawdę jest coś.

00:37:40: Wiemy już jak wyglądają, jak się zachowują a w co się ubierają.

00:37:45: taki charakterystyczny ich strój?

00:37:48: Nazywa się Gakti.

00:37:50: Tak jest

00:37:51: Ta szata to jest zwełnę lub sukna.

00:37:54: Zwełny coraz rzadziej, sukna na pewno Do tego też zimą.

00:37:58: takie piękne futra jest niesamowite z renifera, natomiast też ważne.

00:38:04: te futra to najczęściej już nie są używane przy zaprzęgach dlatego że odchodzi się od zapręgów reniferowych.

00:38:11: raczej to będą też skutery a ropa ze skutera jak wadzie w takie futro.

00:38:16: to już jest pofucze.

00:38:16: ten zapach nigdy z tego nie wychodzi.

00:38:18: więc najczęścij mają też już takie nowocześniejsze ubiory kolory styka różne kolory z orzy polarny jak się śpią dla pączycy bo mają często zielone niebieskie czerwone żółte.

00:38:28: te wszystkie kolory też są zawarte w fladze Laponii zaprojektowanej w osiemdziesiątym czwartym roku przy taką plastyczkę norweską.

00:38:35: i wtedy ktoś zauważył, że ci samowie z różnych krajów to jest jedna ekipa.

00:38:39: Jeżeli chociaż nie mają swojego państwa, to chociaż ustalmy im jakiś kod graficzny.

00:38:45: Natomiast jak byłem w Muzeum Samów, największym takim skansenie Samów który jest właśnie koło Ivalo To tam nazywa się Cida, to tam samowie mówiły o wyżco.

00:38:58: te kolory są bardzo ważne, ale ten główny kolor ubioru na przykład czy cała szata jest niebieska.

00:39:04: Szara czy czarna?

00:39:06: Nie był wymysłem samów tylko po prostu kiedy... Kiedy?

00:39:11: w czasie zdaje się to było między wojna między pierwszą i drugą wojnę światową.

00:39:15: mieli dostęp do materiałów z wojska sukna.

00:39:20: no to jakie mieli taki milikolor.

00:39:22: jeżeli udało się dużo rolek mieć czernego to te stroje były czarne kolorowymi paskami w ich barwach, ale ta główna część kolorystyki tych strojów bardzo często zależała tylko od tego, z jakiej jednostki dostali ubiór.

00:39:35: To też jest ważne, że to nie jest tak, że coś znaczy, że ktoś ma niebieskie, a ten czarne stroje.

00:39:40: Natomiast kolory lapońskie, te zielone, czerwone żółte i niebieski oczywiście są tymi zawsze takimi paskami na wykończeniu, to są ich kolory samych zdecydowania

00:39:49: Musiałem sobie to wygooglować tą oficjalną flagę.

00:39:53: Lapończyków polecamy naszym słuchaczom, żeby sobie sprawdzić.

00:39:56: tak została zaprojektowana przez lapońską artystkę z Norwegii zaakceptowana na konferencji lapończeków dopiero w osiemdziesiątym szóstym roku.

00:40:05: Szóstym nawet.

00:40:06: no ja powiedziałem czwartym sorry No tak tak jest

00:40:09: wspólna dla wszystkich lapoiczeków Norwegii Finlandii Szwedzsi i Rosji.

00:40:13: Tak i są takie parlament samski który najczęściej w Norwegii właśnie obraduje.

00:40:18: Zjeżdżają samowie z całej Europy i tam debatują różne ważne tematy.

00:40:24: Jest pewnego rodzaju napięcie między samami a mieszkańcami północy Europy.

00:40:30: Ono jest odczuwalne szczególnie w Szwecji, Norwegii bardzo mocno.

00:40:34: W Finlandii jest tak, że są spolegliwi i nie szukają konfliktów ale jak tak jakby powiedzieć dlaczego płacą wyższe podatki to powiedzono to przez tych z góry.

00:40:46: Czyli też przy rozmowę wyjdzie jakiś taki żal.

00:40:49: Dlaczego tak jest?

00:40:49: No to są dwie kultury które dochodzi do spotkania tych kultur i ludzie samowie żyją niezmiennie tak samo od ponad tysiąca lat i to jest ich całe życie pastorskie.

00:41:02: Natomiast z drugiej strony świat się zmienia.

00:41:04: Nawet na północy powstają nowe drogi, farmy wytraków i tak dalej.

00:41:08: I tu czasami dochodzi do konfliktów.

00:41:10: Natomiast mówię... Konflikt to znaczy że po prostu wspierają się podczas rozmowy ale są też przypadki szczególnie kiedy samowie mają te swoje wypasanie reniferów i wtedy te renifery są dla nich również świętością.

00:41:26: i może się zdarzyć także ktoś np.

00:41:27: nas wyprosić z danego miejsca jak nad jeziorem rozbijamy biwak czy coś uznając, że to jednak jest miejsce dla reniferów.

00:41:34: No a nie każdy chce to zaakceptować.

00:41:35: tam ktoś wezwy policję no ten.

00:41:38: to ważne żeby wiedzieć.

00:41:39: na przykład część mieszkańców południa Finlandii mówi ja nie jadę do Laponia.

00:41:43: Wy dlaczego?

00:41:44: Bo my nie czujemy tam się ku siebie.

00:41:46: mimo, że lapończycy mieszkają na terenie tak naprawdę czterech państw o charakterystyczne dla nich jest ten brak państwowości.

00:41:55: mają własną flagę kulturę ale nie mają własnego kraju.

00:42:00: mają takie aspiracje?

00:42:03: Wśród młodych już mniej.

00:42:05: Po wojnie był taki czas, po II Wojny Światowej było taki czas kiedy samowie mieli takie marzenia.

00:42:12: Natomiast realnie podchodząc do tematu wiedzą też jakie prowadzenie państwowości niesie ze sobą skutki, jakie są wymogi posiadanie całego osobnego ustroju armii, podatków

00:42:24: etc.,

00:42:24: całej tej administracji.

00:42:26: na dziś powiedziałbym że ich celem jest to żeby mieli szacunek po prostu i żeby mogli stanowić sami o sobie w tym takim kontekście kulturowym, tym jak mogą się wychowywać.

00:42:36: W co wierzyć?

00:42:37: I taka autonomia w kontekcie myśli i realizowania swojej kultury w zupełności im wystarcza.

00:42:45: Obecnie nie znam wielu samów a nawet powiedziałbym że żadnego który mówił by o tym, że chcieliby swoje państwo.

00:42:52: Paradox jest taki, że oni tak naprawdę chyba w Trąbie mają te państwa tak jak i Norwegia Szwecja i Finlandie czy Rosja.

00:42:58: Oni po prostu mówią My Tu byliśmy pierwszy, ale my nigdy nie mieliśmy państwa.

00:43:02: My to po prostu żyjemy.

00:43:04: To jest nasza kraina.

00:43:05: a to że wyście postawili sobie słupki i różne jakieś kolorowe flagi.

00:43:08: No ok.

00:43:09: Nie mamy armii, nie wypchamy was stąd.

00:43:12: Szanujcie nas i wydaje mi się, że nawet dlatego nie marzą tak bardzo o państwie bo chyba nie za bardzo wiedzą co to jest.

00:43:19: najwyrażnie go nie potrzebują.

00:43:21: No to powiedzmy czym ci Lapończycy zwani samami zajmują się na co dzień?

00:43:28: Przede wszystkim renifery.

00:43:30: To jest ich taki kamper, jaki mówi footrack.

00:43:32: To znaczy tak transport.

00:43:34: przemieszczają się z nim i muszą je wypasać.

00:43:36: mają często do płaty do tych reniferów po to żebyś kultura nie zaginęła rząd Finlandii w pewnym sensie dutuje tę kulturę nomadów północ Europy i żeby nie upłacało się samom rezygnować z tego żeby nie doszło do dramatycznej sytuacji kiedy taki oryginalny lapończyk gdzieś patrzy w jakiejś wielkiej korporacji bo to już upadek tej kultury a ona jest żywa.

00:43:59: więc najczęściej są to przeprowadzanie reniferów, typowa pastorska praca.

00:44:03: Renifery są hodowane.

00:44:04: też dzieli się i kiedy się rodzą bo są takie które są przepiękne.

00:44:09: Nie nadają się z kolei na zaprzęg, bo w zapręgu reniferów to może być może dziesięć procent reniferow takich, które nauczą się współpracować.

00:44:18: One są krnąbrne.

00:44:19: wbrew pozorom także nie jest to łatwe więc jedne są leko turystyczne to te żyją najdłużej.

00:44:25: Są renifery, które są na mięso no tak jak u nas by było hodowrane.

00:44:29: Czyli

00:44:29: nie jest tu ta jak choćby w Indiach święte zwierzę

00:44:31: dla nich?

00:44:35: To właśnie ciężko powiedzieć.

00:44:36: Właśnie to znów będzie taka brutalna natura jak powiedziałem, bo z jednej strony bardzo się je szanuje i to nie jest takie sobie dźgnięcie reniferą nożem gdzieś tam czy kopniecie go prądem.

00:44:45: To się przeżywa taką taki moment kiedy jest ten ubój natomiast bez nich nie mieliby nic więc są też pożywieniem jak najbardziej.

00:44:55: To precyzujmy

00:44:55: to.

00:44:56: oczywiście, że w Indiach krowa nie renifer

00:44:58: tak.

00:44:59: Wszystko było jasne

00:45:01: ale obronimy się bo faktycznie renifer to jest krówka.

00:45:04: można go tak powiedzieć.

00:45:05: no ale generalnie to jest tak , że to wszystko co masz ale też musisz jeździć.

00:45:12: nie wiem czy to może być bardziej humanitarnie natomiast na pewno w momencie kiedy kiedy stało się też biznesem to też na pewno pojawiły się różne sytuacje, które biznes generuje.

00:45:24: prawda więc nie zawsze jest tak romantycznie.

00:45:26: Tak myślę ale jeżeli coś wrażliwą

00:45:31: też chyba ułowę

00:45:31: tak.

00:45:32: oczywiście że tak

00:45:33: te bacy

00:45:34: tak jest na pewno na pewno jeżeli chodzi o to tak ale taki wielkiej kultury bo ustwa tam powiedział przemysłowego nie ma tylko na własne na własny potrzeby.

00:45:43: no i trochę turystyka.

00:45:44: napewno to jest takie śmieszne.

00:45:45: żołnierze kokietują ,że nie znam turystów co nie chcemy ale jak już jest no dobra to może pojechać z nami na jakiś trip.

00:45:52: Produkują też żywność, właśnie głównie słyszone mięso renifera jest takim topem.

00:45:58: To bardzo drogie mięsko.

00:45:59: Błowałeś?

00:45:59: Tak.

00:46:00: No i opowiadaj.

00:46:01: Wiesz co?

00:46:02: Jest takie... no jest pyszne!

00:46:04: Jest takie.

00:46:05: czujesz że to ci daje moc, po prostu jest bardzo kaloryczne I często jest podawana w takiej formie, nie?

00:46:12: Kojarzy takie były... W starych taksówkach.

00:46:16: Nie będę wymieniał marki.

00:46:17: Takie jakbyś zalał taki bursztyn w tej gałce zmiany biegów.

00:46:21: Czy to drewniane, widać takie te włókna czy te żyłki tego mięsa?

00:46:25: To jest zasuszone mięso i taką powiedzmy wielkości owoca kiwi.

00:46:29: kule dostajesz i na dwa dni ci musi starczyć.

00:46:31: I to jest trochę taki jak tabaka do rzucia.

00:46:33: ktoś to gryzie ciągła potem pół godziny ale oni bardzo często biorą nam rós na wyprawę więc tą mięsą na pewno też jest takim no super przysmakiem dla ludzi którzy przejrzają z zewnątrz.

00:46:44: No i to głównie to jest powiedzmy to z czego żyje obecnie samowie

00:46:49: Oni mają jakieś wady.

00:46:51: Coś się u nich denerwuje?

00:46:54: Na pewno może nie denerwuje, tylko jesteśmy tak czasami różni, że na dłuższą metę ktoś musi odpuścić swoje nawyki.

00:47:01: Wydaje mi się, że powinny odpuślić nawyky tacy jak ja czy ci którzy tam przyjechali niedawno.

00:47:06: i rytujące może być to, że... To są tacy trochę mimo, że mieszkają na północy południowcy.

00:47:14: W filmowym mówiłem już, że to jest stan umysłu teleponia bo tam autobus będzie a kiedy?

00:47:18: no jak przyjedzie.

00:47:21: Jeżeli przejdziesz z Helsiny, które są poukładane co do sekundy i nagle trafisz obsługę samów no to wiesz że tam jest po prostu tak trochę bardziej luźno bym powiedział ale jeżeli to już jest pierwsze albo jeżeli masz jakiś plan to może się zmienić.

00:47:36: Samowie na pewno będą mniej zobowiązani wobec ciebie niż Ci powiedzmy Europejscy Finowie.

00:47:41: No to może czasami przy organizacji wyprawy szczególnie takie bardzo mocne okazywanie tego, że oni są u siebie, to znaczy to, że przeszkadza się im trochę.

00:47:50: Czasami musisz po prostu umieć się z nimi dogadywać.

00:47:52: ja mam jeden chyba talent tylko ale ten właśnie, że potrafię się z ludźmi dogadać.

00:47:57: natomiast wiem, że niektórych to irytuje prawda?

00:47:59: Że oni tak bardzo mocno pokazuje, że jest ich teren.

00:48:02: A gdzie mieszkają samowie?

00:48:05: Mają stałe miejsce za meldowania, to znaczy mają swoje osady.

00:48:09: Drewniane piękne domy.

00:48:11: nie mieszkają w namiotach w tych lawowu czy po finsku kota.

00:48:14: tylko te namioty służą im podczas wypasu reniferów czyli jeżeli jesteś częścią mobilną wioski tym pasażem który będzie teraz przemeżał z reniferami.

00:48:25: przecież nie wszyscy mieszkańcy wiosky wyruszają.

00:48:28: no to wtedy bierzesz ze sobą namiody.

00:48:30: najczęściej konstrukcje pod te lawowó stoją gotowe.

00:48:33: są takie drewniane żerdzie przygotowany i masz ze sobą tylko skóry, a obecnie nawet takie już nowoczesne materiały po prostu, które nakładasz na tą konstrukcję ten stelaż.

00:48:43: Najczęściej bez podłogi jest taki nament.

00:48:45: Jest to albo ubity śnieka, albo ziemia raczej śnieg będzie zmarznięte.

00:48:49: No i bierzesz skóory w której śpisz.

00:48:51: więc jeżeli podróżuję z Zeniferami to masz taki kiemowy cyrk przenośny.

00:48:57: To są bardzo ciepłe braw pozorowe miejsca.

00:48:59: dlatego że tam najbardziej chłodzi wiatr.

00:49:02: ten ubiór wystarcza na temperaturę.

00:49:04: nie ochroni zawsze przed wiatrem, więc tam jest do tego żeby jak pójdziesz spać żeby ci tam wiatr nie zmniejszył tej temperatury.

00:49:11: Natomiast ich osady samskie piękne odróżniane domy najczęściej w okolicy jakiś zbiorników wodnych wyglądają bajkowo ale nie ma za bardzo do nich dostępu.

00:49:22: to znaczy trzeba mieć specjalne zaproszenie.

00:49:25: albo jak my zabłądzić.

00:49:27: i nie można mylić też samów ze skimosami.

00:49:32: Tak, bo też wielu myli i myślą że Lapończycy czyli samowie mieszkają w Iglo a to jest dom Eskimosów tak naprawdę.

00:49:41: Tak

00:49:41: jest Innuici i Samowie właśnie, czyli bo też Eskimoz kolei będzie takie klapki obrażliwe.

00:49:45: Eskimos to z kolei znaczy jedzące surowe mięso nie?

00:49:49: Czyli zobacz jak my lubimy nazywać innych brzydko.

00:49:52: Niemcy, bo nie mówią po polsku.

00:49:54: Każdy jest zły.

00:49:57: Oczywiście że wykonuje się takie jamy śnieżne paserze to robią.

00:50:01: czy my na wyprawach też robimy takie?

00:50:03: natomiast ta tradycja iglu nie jest jak najbardziej lapańska.

00:50:06: Na pewno jest eski moska albo innuicka żeby było ładniej.

00:50:10: Unie mają jakieś rozrywki Kino, puby

00:50:14: dystopeki?

00:50:15: No jasne.

00:50:16: Jak trafisz do takiej dobrej osady?

00:50:18: no to przede wszystkim puby będą dobre z ich dobrymi nalewkami szczególnie z maliny moroszki taki pomarańczowej maliny nordyskiej, która na tabelę rosznie też wizerach w Polsce.

00:50:30: Tak jak już wejdziesz to nie wyjdzasz.

00:50:32: Nie

00:50:32: wyjdzie się z karaokę.

00:50:33: jest bardzo popularne jakieś hity... Ja patrzę na

00:50:35: kolanek.

00:50:36: Tak i wtedy zaczynasz rozumieć że ludzie jednak są tacy sami.

00:50:41: A propos samów, sami.

00:50:43: I na pewno im pracują szczególnie po na koniec sezonu kiedy już ten wypłacenifer się kończy.

00:50:49: no to wtedy na pewno będzie bardzo wesoło bo ludzie lubią czas na rozrywkę.

00:50:54: Różnimy się bardziej w takiej pracy, w codzienności takie ale momenty rozrywki są bardzo podobne na całym świecie.

00:51:00: Na pewno też zawody, zawody np.

00:51:02: właśnie z wykonywania noży.

00:51:04: Tak, tak.

00:51:05: Zwykonywania różnych takich połapek jak myśliwi robią to tego też się dzieci uczy ciągle.

00:51:11: No rozrywku dla kobiet.

00:51:12: co może być takie dziwne.

00:51:13: ale też na przykład bardzo często jest wykonywanie różnych elementów garderoby takich bardzo pięknych albo skurzanych Albo albo po prostu nawet robi się czy jakieś rękawiczki szaliki Ale to dosłownie jest podczas imprezy.

00:51:25: tam siedzą sobie Rozmawiają ktoś coś dobrego przyniósł do jedzenia.

00:51:29: To tak mimo chodem wszystko robią.

00:51:31: de facto Są weselli ludzie i bardzo kolorowi.

00:51:34: Wbrew pozorom te kolory są kochane tam na północy, bo właśnie dlatego że ich dużo nie ma.

00:51:39: Więc ta kolorystyka samów, ta czerwień, taka bardzo krwista żółć niebieskiej żoły są takie bardzo widoczne.

00:51:46: Czuję się jakbyś w peru przedziwnym, no właśnie indiańskiej prawda?

00:51:50: Te kolory oni je uwielbiają.

00:51:51: Mają piękne stroje.

00:51:53: Maję piękny stroj szczególnie dziewczyny Takie śnieżno-białe stoje z czerwonymi elementami.

00:51:58: Wyglądają błędnie, pięknie.

00:51:59: Panowie też nie źle ale tutaj że chodzi o dziewczyny to są mody, stroją się co roku inaczej więc naprawdę to jest takie... Powoli do tego wracamy też u nas, że coś wykonujemy razem Ale nikt.

00:52:13: nie.

00:52:13: widziałem jeszcze w Europie miejsca w którym strój ciągle tak wiele znaczy I tak bardzo umiesz też go wykonać, że większość samów kupuje w sklepie.

00:52:22: Co ciekawe także spora część finów potrafi sobie przygotować, nie wiem czy to koszulę sobie zrobią.

00:52:28: Na przykład są takie sklepy gdzie nawet stolicy Finlandii dziewczyny idą na kawę, rozmawiają sobie a obok są takie rolki materiału jak w Maglu się tam przygotowywało różne obrósy czy tam firany i zamawiają się po kawałku materiałów, rozmawiają i szyją swoje ubrania.

00:52:45: Ta kultura na północy, taki manufaktury takiego rękodzielnictwa ciągle jest bardzo fajna

00:52:52: Ale bez stroju.

00:52:52: to do sauny kojarą, korzystają regularnie.

00:52:56: A nazwa

00:52:57: nawet sauna chińska?

00:52:58: Tak

00:52:59: no właśnie to jest dobre bo finowie i samowie tu też będzie różnica.

00:53:06: sauna chińka w ogóle sauna to znaczy ciepły pokój po chińsku i nawet finowie się śmieją zawsze jak ktoś mówi że sauna Chińska ojbojaka być sauna czeska.

00:53:15: samo słowo sauna wydomo turecka lub rzymska to są łaźnie więc nie ma innej sauny niż chińska.

00:53:21: ale z kolei Lapańczycy mają taką zadymianą saunę.

00:53:25: To z kolei, czy to jest sauna?

00:53:27: Raczej taka właśnie miejsca do wygrzania się gdzie na dole pali się ognisko.

00:53:31: Jest taka sterta gałęzi, a ty siedzisz na górze.

00:53:34: Trochę jakby ktoś miał cię spalić zaraz.

00:53:37: Taka zadymiana sauna nazywana często savu sauną.

00:53:42: i bardzo często przy takiej saunie obok jest hata, gdzie można sobie coś zjeść.

00:53:46: Coś nie do pomyślenia w Europie prawda bo jak się do sauny idzie to ona jest w hotelu u nas Często w piwnicy, nie ma okien.

00:53:52: Trzy razy, piętnaście minut klep sydra z piaskiem się przesypała i już idą wszyscy do pokoju w hotelu.

00:53:57: A na północy Europy szczególnie Finlandii Sauna to jest główna część spędzania czasu.

00:54:02: To znaczy tam jest hata grillowa przygotowy szłososia masz dobry napoj, śpiewają skaczą do jeziora wracają do sauny idą znowu coś zjeść.

00:54:10: to jest takie całe kombo.

00:54:12: Nie chodzi w saunie tylko o wygrzanie się tylko o spędzenie czasu często całej nocy.

00:54:16: Nierozerwany temat związany z Laponią, którym już też trochę mówiliśmy to te psie zaprzęgi.

00:54:24: i tu pewnie zaraz odezwą się obrońcy ruchu zwierząt.

00:54:29: I stwierdzą że te pieski są takie biedne wykorzystywane jak to faktycznie wygląda.

00:54:35: Jeszcze cieszę, że jest taka pierwsza myśl wbrew pozorom.

00:54:37: Dlatego, że świadczy o tym ,że ludzie kochają z wrzęta i ja mam dokładnie takie same pierwsze moje reakcje.

00:54:43: i ona pytanie jest naturalne.

00:54:45: no bo jeżeli nie masz wiedzy na ten temat a widzisz, że psy gdzieś biegają w takim zimnie

00:54:50: jeszcze ciągną.

00:54:51: tak jest więc naturalne i ja zawsze się mówię dobrze, że ktoś o to pyta.

00:54:54: Bo No właśnie bo też pewnie mogą być nadużycia jak przy każdym wydarzeniu jakimś.

00:54:59: natomiast tak no W zaprzęgach jeżdżał psy raz pierwotnych Raz pierwotnych na dzisie z piętnaście oficjalnie zostało takich raz, które nie były modyfikowane.

00:55:08: Nie są rasami stworzonymi tak bardzo mocno sztucznie przez człowieka.

00:55:13: i to psy, które towarzyszyły ludziom.

00:55:15: no to właśnie psy, które zdziły na północy i przemierzały, odkrywały nowy świat.

00:55:19: więc cechą tych psów do dziś jest to że potrzebują się wybiegać.

00:55:23: One są dosyć bliskiej wilkom.

00:55:24: oczywiście nie lubię tej mitologii bo jestem fanem wilków i daleko nawet najbardziej dzikiemu psu do wilka.

00:55:29: natomiast gdyby szukać jakichś cech wilczy chłupców No to na pewno Siberijski haski, czy w ogóle Alaskan haski jakiekolwiek by haski nie był ma dużo tych cech ale najbardziej wilczą cechoł.

00:55:40: Wcale nie jest to że wy je zamiast szczekać ani to że lubi być w gromadzie.

00:55:45: to też jest cecha wilcza.

00:55:46: Ale najbardziej wilčą ceho jest to ,że ten pies potrzebuje dziennie zrobić dwadzieścia trzydzieści czterdzieści kilometrów dziennia Tak jak i Wilk.

00:55:55: To jest najbardziej wilcza cecha haskich.

00:55:58: Związku z tym no jak to zapewnić takiemu psu mieszkając nie wiem przy parku Płudniowy w Wrocławiu, będzie trudno.

00:56:03: Więc one się nadają właśnie na wyprawy.

00:56:05: ale teraz tak jeżeli pies jest dobrze odżywiony i jeżeli jest zadbany, jeżeli jest badany i zdrowy no to powinien mieć najlepsze życie jakie może go spotkać.

00:56:15: dlatego że tak te psy nie lubią ciepła.

00:56:17: kto ma haski to wie ja mam cztery zawsze szukają kamienia chłodu itd.

00:56:22: więc dla nich dużo łatwy jest spać na mrozie niż teraz przy trzydziestu pięciu we Wroclawiu.

00:56:27: To po pierwsze, drugie.

00:56:29: Wilki nie jedzą codziennie haski i jadą codzienie więc już wygrały życie bo dostają jak są zadbane codzienne żareł kon około siedmiuset gram mięsa jeden pies.

00:56:39: no i robią te trzydzieści czterdziście kilometrów dziennie.

00:56:42: No i taka wyprawa trwa powiedzmy dziesięć dni.

00:56:44: potem dwa tygodnie mają luz Więc są ciągle z człowiekiem są innymi pisami.

00:56:49: w związku z tym jak najbardziej dla nich to jest po prostu ich spełnienie marzenia.

00:56:52: tak dlaczego to wiemy?

00:56:53: Bo ktoś powie a tam ułożył se historii, że ktoś się interesuje końmi to wie.

00:56:58: żeby koń bieg trzeba go zmotywować troszkę taką represją.

00:57:03: Budzi się u konia instynkt ucieczki i wtedy on biegnę prawda?

00:57:06: Są takie miejsca gdzie tam Joker czy jak jeszcze może użyć sztuczki czy delikatnego lub mniej delikatne dotknięcia konia i wtedy On zaczyna uciekać.

00:57:16: To trzeba wiedzieć, że psy nie uciekają.

00:57:19: Psy żeby biec gonią.

00:57:21: One gonią za przygodą za nowym terenem tym za ekscytację ubiegu po prostu.

00:57:27: Więc nie ma opcji, to wystarczy pójść i zobaczyć na taki zaprzęk.

00:57:31: Nie ma opcji że zmusisz psa do biegu, po prostu siądzie, wali jajcory do góry łapy, masz go głaskać.

00:57:36: Niech bym nie ma obci, że spróbuj krzyczna psa takiego jeszcze... To nie działa!

00:57:41: Jeszcze w terenie.

00:57:42: jak możesz psa zmotywować?

00:57:43: czym nagrodą?

00:57:45: Więc one chcą to robić.

00:57:46: Wystarczy wejść do kennelu.

00:57:48: a kennel to jest taka strefa hotel dla psów artyczny Gdzie każdy ma swój domek, ale śpił na zewnątrz.

00:57:53: Jak chce to do domków chodzi.

00:57:55: Obok jest szpital dla chorych piosków podgrzewany, obok tam porodówka podgrzywana i tak dalej... I masz dwieście psów.

00:58:04: Kanery z którego my korzystamy jeden z największych w Japonii.

00:58:06: Keneli prowadzony też przez Polaka supermaszera haskich Maćka Słumińskiego, Maciek Tomieszko już dziesięć chyba lata bo i więcej.

00:58:14: Ten Kenel wchodzisz i bierzesz tylko od cternaście psu.

00:58:17: dzisiaj To jakby, że czternaście psu w tych dwustu to cała reszta jest totalnie obrażona na ciebie.

00:58:23: Ta jadą normalnie jak golfem na zimny łokieć przez całą wioskę żeby wszyscy widzieli, że wyjechały.

00:58:27: więc to po prostu czujcie.

00:58:28: Taka ekscytacja przystarczy, że w zasadzie trzeba w miarę prędko ruszyć bo mogą się psy weksytacji pogryźć.

00:58:34: one wyrywają się droł się a jak tylko ruszym jest cisza?

00:58:37: Dla nich to jest po prostu przygoda

00:58:39: i dla nich też jest takie swego rodzaju wyróżnienie.

00:58:42: Tak jest.

00:58:42: To

00:58:43: są w tym pismie zaprzęgło?

00:58:44: Tak

00:58:44: i to widać nawet kiedy najbardziej, kiedy kontuzje się zderzają na każdym WLF-ie.

00:58:48: niech też jak biegam po parku czasami wracam na czołnę co jest normalne.

00:58:52: kiedyś ruszasz I jeżeli np.

00:58:55: jakiś piesek ma kontuzję to haski bardzo często udają że nic im nie jest dlatego że mają w genach zakodowane że jak nie nadajesz do pracy to nie jesz.

00:59:08: To selekcja haskich kiedyś, gdy nikt nie interesował się z zaprzęgami w takim kontekście naszym wyprawowym.

00:59:14: Tylko po prostu to był transport i te psy były na noc puszczane.

00:59:18: One miały się same nakarmić a ten który nie wrócił trudno będą kolejne.

00:59:22: Także biorąc pod uwagę taką historię tej rasy to teraz one wygrały życie.

00:59:27: Natomiast czy są sytuacje które mogłyby być lepiej robione?

00:59:31: na pewno?

00:59:31: Na pewno fajnie jak pies ma przestrzeń dobieganie a nie jest na łańcuchu.

00:59:37: A są takie jeszcze kanale w Europie, gdzie są takie pieski na długich bardzo łańcuchach.

00:59:41: Natomiast jak się dowiesz jakie są zagrożenia wokół?

00:59:44: Co by się stało gdybym był na Smyczy?

00:59:46: Dużej, długiej lince.

00:59:47: Taki delikatny, ładny i różowy i piękny z łapkami narysowanymi... To wierzę o wokół są rosomaki, niedźwiedzie i wilki.

00:59:54: Jak taki pies ucieknie to już nie wróci.

00:59:56: Będzie pokarmem dla innych.

00:59:58: Zaczynasz mówić aha!

00:59:59: To dlatego jest taki łańskuch.

01:00:00: Dlatego jak idziesz na wyprawę Nie jest łaścuch, który ma trzydzieści metrów szerokości, no potężnej łapy Strongman i do tego łańcucha jak do szkieletu przypinasz wszystkie czterdzieści psów a ty idziesz spać.

01:00:13: Kiedyś na jeden z naszych wypraw był taki starszy piasek.

01:00:16: miał około dwunastu lat.

01:00:17: w zasadzie w tym wieku.

01:00:18: rzadko kiedy psy jeźdzały jeszcze.

01:00:20: Ten był doskonale formie.

01:00:21: nie wybaczał kiedy nie jedzie.

01:00:23: No i raz na trzy wyjazdy go brali.

01:00:28: każdy maszer wiedział że to jest pies którego trzeba oszczędzać.

01:00:31: Więc bieg tak w środku, ale brał udział.

01:00:33: No i ja mówię weźmę go do haty.

01:00:36: tutaj gdzieś pimy.

01:00:38: Wytrzymałem dwie minuty po prostu za ciepło.

01:00:40: one mają specjalny taki ujwetwarzają takie to takie w dotyku śliskiej aż żeby po prostu ten chód im tak bardzo nie przeszkadzał każdemu psu.

01:00:49: musisz wykopać taki w śniegu lub w lodzie na jeziorze dołek mniej więcej nad wiełopatty takich czterdzieś centymetrów no wielkości takiej jak jest pies żeby on mógł tam sobie wejść, no ale żeby mu nie było chłodno to w sankach masz jeszcze siano i pies jak już wejdzie na tym sianie po jedzeniu bo karmisz je tylko raz wieczorem po pojeździe żeby rano już był lekkie No to on wchodzi.

01:01:13: po prostu ten dołek leży sobie w sianku.

01:01:15: jak wiatr go nie tyka to jest ok.

01:01:18: Rano ustajemy nie widać psów zesypany śniegiem a tylko usłyszał to nagle wszystkie głowy wstają i już jest hejnał.

01:01:25: musisz głaskać a masz ich kilkadziesiąt Z godzina, nie?

01:01:28: Głaska.

01:01:29: Musisz do każdego podejść.

01:01:31: A do tego warto też wiedzieć, że na takie wyprawy, na które jeździmy już na dłużej niż kilka dni no to raczej bierze się Alaskan haski, Niesyberyjskie.

01:01:40: Te Siberian haski ,które ja kocham mam właśnie syberyskie haski są takimi jak się mówi wilkami z Disneya.

01:01:46: To znaczy my są piękne, są zawsze na każdym plakacie.

01:01:48: i jak zapytasz kogoś o zaprzęgi każdy powie... Wskażę tego psa.

01:01:52: O sztufkowe tzw.

01:01:53: Tak

01:01:53: jest!

01:01:54: I one oczywiście radzą sobie.

01:01:55: natomiast Jak zapytasz kogoś, czy jeździ na zapszęgach to on powie tak jakie masz psy alaskan haski?

01:02:01: To są takie wyglądu skromniejsze.

01:02:04: Ktoś podziałby słuszliwe schroniskowe.

01:02:05: kundelki każdy inny jedno uchło do góry drugi do dołu ale dwa razy mniejsze chudziutkie.

01:02:10: no teraz o to psy nie do zajęchania.

01:02:12: najlepsze psy zaprzęgowe zraz północnych oczywiście bo jest szeregi innych ras psów sportowych z którymi haski nie mają szans w zaprzągu w ogóle.

01:02:19: Mamy za krótkie łapki, nie są takie duże.

01:02:21: Kiedy to się stało sportem to ludzie zaczęli tworzyć rasy które są wiesz osiągają lepsze wyniki i tak dalej.

01:02:27: ale haski nie są po to.

01:02:28: haski to jest taki dobry jaguar który nawet jak się zepsuje to ciągle wygląda dobrze na aczwurce.

01:02:33: Ale zdarzają się takie sytuacje że te psy was ciągną i nagle kątem oka.

01:02:40: widzicie jakieś zwierzę?

01:02:42: Tak

01:02:43: Jak wygląda reakcja?

01:02:44: Teraz

01:02:44: są ciary.

01:02:46: No to tak, zależy jakie zwierzę.

01:02:48: Najgrożniejsze zwierze... Dawaj.

01:02:50: teraz ja mam jedno pytanie do Ciebie jak myślisz najgrożniejszy zwierzy w Japonii jakiegoś najbardziej możesz bać?

01:02:57: Pod chwytliwe pytania.

01:02:58: W szalej

01:02:58: taką.

01:02:59: no nie wiem.

01:03:03: Powiedziałbym renifer ale pewnie nie.

01:03:05: Rosomak.

01:03:06: A widzisz.

01:03:07: Rosommak czyli łasica wielkości psa dużego który jest uznawany z takiego predatora najbardziej zaciekłego walce drapieżnika na świecie który potrafił uwalić, nie wiem, słoniaby pokonął.

01:03:19: Nie do pokonania.

01:03:20: praktycznie skacze pływa biega bardzo szybko jest ogromną łasicą z potężnymi pazurami i zębami i nie wzruszony.

01:03:27: Zresztą finowy produkują rosomaki, tak?

01:03:29: Takie wojsk pancerne.

01:03:33: Więc to jak spotkasz rosomaka jakiegoś w desperacji no to będzie kłopot.

01:03:39: Jak ten haski się zachowuje

01:03:42: Jeżeli jest to Rosomak, mieliśmy taką sytuację tylko raz.

01:03:44: Szał!

01:03:44: Po prostu szał.

01:03:45: wszystkie psy wariują i mogą się poplątać.

01:03:48: No Rosomack nie

01:03:49: boi... Będę zanim?

01:03:50: Tak on najczęściej się odwróci i zatrzyma się.

01:03:52: a wtedy jest zło.

01:03:53: czy hamujesz zaprzęk?

01:03:55: Bo jeżeli dojdzie do dostarcia to na pewno coś jakiemuś psu może się stać.

01:03:59: Więc zrobimy wszystko żeby wyhamować.

01:04:01: ale jak idziesz powiedzieć że nie jest to łatwe Rosomaks jeżeli będzie nakręcony na to żeby zaatakować to będzie bardzo niebezpiecznie.

01:04:07: Natomiast one będą na maksa skakały, ciągnęły wyły.

01:04:10: Jest po prostu chcą go dopaść ale też jest ogromna ekscytacja.

01:04:15: Mi się... no Finland jest ich sporo natomiast nieźwiedzie unikają takiego dużego zbiorowiska tylu psów i ludzi.

01:04:24: Natomiast dla mnie najpiękniejsze spotkanie... aha jeszcze niebezpieczne.

01:04:30: Niebezpieszne spotkania może być już złoszym Szczególnie kiedy już jest powiedzmy luty marzec, kiedy te trasy w Laponii są trochę wyjeżdżone.

01:04:38: Co to znaczy?

01:04:39: Psy biegnął takim korytkiem z czasem, bo jak w listopadzie zaczyna się sezon i ktoś jeden pojedzie wzdłuż rzeki tą trasą, to ona już przestaje trasą na cały rok, na cały sezon.

01:04:48: I de facto powstają ci takie trochę torb obslejowy.

01:04:51: Możesz po bokach półtora metra śniegu więc żaden pies tam nie skręci, bo by wpadł całą łapą.

01:04:56: To bez sensu.

01:04:56: ciężko się biegnia, więc to powstaje szlak no i nie jest tylko dla psów zarezerwowany.

01:05:01: Jeżeli masz pH i na wprost idzie Łoś, a Łość to jest gigant.

01:05:05: To słyszałem o takich przypadkach kiedy łoś po prostu zadeptał psy nie szedł z drogi psy nie wyhamowały.

01:05:12: teraz najpiękniejszym spotkajem jakim mieliśmy było spotkanie z wilkami.

01:05:16: I to były No na pewno tylko dwa wielki, ponieważ jechaliśmy po jeziorze i widać, że wokół nie miało się gdzie schować.

01:05:22: pozostała ekipa a do brzegu było około czterdziestu pięciu kilometrów.

01:05:26: więc to jest rzadkie zjawisko żeby dwa wielki akurat była bo jest jakiś jeden samotny chory Bo cała wataha.

01:05:31: tu były dwa I po prostu to było magiczne.

01:05:34: dlatego że widzieliśmy z odlegości około powiedzmy kilometra i hackie się zatrzymały Po prostu zwolniły, była totalna cisza I wielki siadły i się patrzył na nas, tak wytrzymajśmy.

01:05:49: nie wiem może nie mierzyłem tego dwie minuty ale to trwało naprawdę jak chciałem żeby się nie kończyło.

01:05:53: Zero agresji w ogóle zero.

01:05:55: psy nie reagowały w ogóle siedziały się patrzeły normalnie usiadły czyli po prostu totalna uwaga.

01:06:00: jak pies tak siada i sie patrzy to jest koncentracja na maxa.

01:06:03: no tak patrzymy na siebie bo były tylko cztery zaprzęgi i mówimy czekamy nie?

01:06:07: No nic nam nie groziło bo haski wilki powiedzmy jakby bezsensowna walka Rana dużo kosztuje w naturze, nie ma weterynarza więc nie ma co ryzykować i wilki to wiedzą.

01:06:18: Po około tych trzech, czterech maksymalnych minutach one wstały I bardzo powoli żeby nie było że zeszły z drogi.

01:06:24: po prostu poszły dalej.

01:06:26: a tu był mega po prostu i on mówi wow!

01:06:28: Widać było że kiedyś były razem.

01:06:30: Naprawdę to było genialne spotkanie i jesteś blisko tej natury.

01:06:34: w teorii spotykasz wiesz nie weź ile oczna czyje patrzy jak jedziesz A z drugiej strony widzisz, że da się jakoś przeżyć z nimi.

01:06:41: więc to jest też takie piękne w Laponinie.

01:06:44: Tak sobie pomyślałem jak mnie pytałeś o to zwierzę, że może teren i fery to jakieś drugie.

01:06:48: jedno bo one tak mi się kojarzą z takimi spokojnymi wręcz flegmatycznymi co zabawiam, że ma ją lewi pazur.

01:06:56: W listopadzie wtedy kiedy jest czas rentkowania może tak być ale renifery są kochane, jak biegną to chcecie śmiać.

01:07:03: Każda łapa w inną stronę.

01:07:05: są bardzo szybkie, biegają do pięśnięciu na godzinę, no nie są takie wcale powolne, ale mają sobie taki trochę majestatyczny soł, bo to jednak jelenie.

01:07:12: Na z drugiej strony są takie, wiesz, jak żują.

01:07:15: coś tam jest takie zabawne, a z ciekawostek groźnych zwierząt to dla renifera z kolei najgrożniejsze, to uwaga to jest nie źle.

01:07:21: Najbardziej nienawidzą komarów.

01:07:23: do tego stopnia, no bo w laponii latem jest komary jak kolibry Więc zdarza się, że renifer zginie podczas ucieczki i uderzy w jakieś drzewo czy coś.

01:07:33: Po prostu w szale bo to są setki po prostu komarów które tak mogą ukąsić takie zwierzę.

01:07:39: ale też ciekawostko jest taka, że najbardziej ryzykowne kiedy się młode renifery od razu są kruki.

01:07:45: Kruki oślepiają renifery dopadają w kilka takich młodego renifera wykuwając po prostu oczy no i potem mają łatwy już prawda posiłek, więc to też są takie niesamowite rzeczy.

01:07:58: Jak jeszcze oprócz psich zaprzęgów są środki transportu w Laponii z których możemy korzystać jako turyści?

01:08:05: Zaprzęk reniferów rzadziej ale też są.

01:08:08: To będzie raczej turystyczne, takie typowo niewyprawowe.

01:08:12: na pewno skutery no to to są mistrzowie świata i nie żołby z GPS-u w ogóle.

01:08:18: No szaleńcy czasami wręcz bez kasków, skutery po zamarzniętych jeziorach.

01:08:22: Śnieżne rakiety to jest typowe w ogóle dla tych ludzi północy.

01:08:26: no bo jak napadam mocno śniegu kilkadziesiąt centymetrów nawet przez noc?

01:08:31: To jest bardzo ciężko iść.

01:08:34: Takie spore rakieta tenisowa praktycznie przeczepił takiej wielkości.

01:08:40: To ułatwia, bo się nie zapadasz.

01:08:42: Ta duża powierzchnia powoduje, że idziesz po tym śniegu jak po ubitym i to jest superopca szczególnie myśliwych.

01:08:47: To się zawsze przydawało, żeby dotrzeć do zwyrzeka.

01:08:52: Gorzej jakby struny pękły?

01:08:54: Tak ale powiem Ci, że raz to mi prawie pękała struna kiedy właśnie podróżowaliśmy.

01:09:00: na pieszo też albo na nartach oczywiście.

01:09:02: no zapomniałbym o biegówkach.

01:09:04: Biegówki też są używane oczywiście przez ludzi na północy Ale czasami też spotykasz ludzi po prostu chodzących z kikami, ten Nordic Walking.

01:09:14: Myślę że popularnie też coraz bardziej w Polsce.

01:09:16: to jest właśnie Wodoracek z Finlandii jako trening narciarzy biegowych i mieliśmy taką sytuację w której no myślę myślałem że to już będzie po nas dlatego że i wcale nie było dziki zwierzę.

01:09:29: warunki były piękne słońce około minus pięciu więc już to był chyba kwiecień a zaczął pękać lód.

01:09:38: I nie wiem czy kiedykolwiek tak szybko biegłem, bo ten lód jak pęka to jest cała tafla.

01:09:45: To nie jest tak że on pękaj wpada w szczeliny od razu tylko to widzisz na dziesięć metrów do przodu jakby jest powiedzmy trzy centymetry wody nagle.

01:09:56: Mieliśmy do brzegu i nie wiem może z trzesta metrami było już blisko jak na to jeżioro.

01:10:01: Ale im bliżej rzegu, jak są te wszystkie tataraki i te rosiności tam często jest cieplejsza woda.

01:10:06: Bo nie ma takiego ruchu wody i wieziorze.

01:10:08: I naprawdę biegliśmy na końcu pokolana w wodzie W panice a zarazem jakbym wiedział że jednak nam się to powiedzie Jak to powiedziesz?

01:10:16: Jest takie granicy cienkie jak ten lód Że no co możesz zrobić?

01:10:20: Nie może się zatrzymać A w sumie biegniesz jest raz więcej wody.

01:10:22: I to było do naszej pierwszej wyprawy do Lepoli.

01:10:25: w ogóle I powiem szczerze teraz jest tego śmiej, ale to w ogóle nie było śmieszne.

01:10:29: oczywiście i wtedy byliśmy właśnie bez psów a one nam pomogły.

01:10:33: Psy tam nie wjechały.

01:10:35: Po prostu sobie spacerowaliśmy po jeziorze na którym były też przystankie autobusowe.

01:10:41: no masz znaki.

01:10:42: normalnie jest ruch drogowy tylko mnie trochę za bardzo skręciliśmy do brzegu.

01:10:46: Więc to jak odkopisz sobie trochę śniegu z tego lodu i zobaczysz, że tam jest nawet metrowe ale popękany lód i czarno.

01:10:54: zdajesz się sprawę, że jesteś naprawdę na jeziorze i tak myślisz na wiosnami znajdą.

01:11:00: Jak długo trwa taka przejażdżka w ramach tego psiego zaprzęku?

01:11:06: Zaprzęk to jest minimum siedem dni podczas takiego Jak wygląda dzień?

01:11:12: Najczęściej wyruszamy około dziesiątej i jedziemy do szesnastej, sześć godzin.

01:11:16: Tak abyśmy mieli czas jeszcze na przygotowanie zaprzęgu przed wyjazdem to zajmuję około godziny.

01:11:23: Trzeba ściągnąć canie trzeba je przygotować do jazdy podpięć wszystkie psy założyć im szelki.

01:11:28: Dobrać w ogóle psy zobaczyć które dzisiaj będą jechać.

01:11:31: jest rozpiska który pies kiedy ile jechał więc nie możesz rządź byle jakich psów.

01:11:35: one muszą się lubić i muszą być gawarytami, podobne.

01:11:38: są różne role w zaprzęgu.

01:11:39: też oczywiście liderzy są szybkie psy dynamiczne i są siłacze przy sankach.

01:11:43: to musi dobrze skompetować zespół.

01:11:45: To tak zajmuje do godziny.

01:11:47: podpiąć wszystkie psy, wziąć skóry do bagaża na sanie i ludziom dać ubranie.

01:11:52: to godzinka.

01:11:52: potem jedziemy około właśnie pięciu sześciu godzin.

01:11:55: robimy przerwy powiedzmy po dwóch godzinach jazdy kwadran z przerwy żeby psy, że tak powiem nie wystygły bo on już zaczyna się wierci.

01:12:03: Zaczynamy już czekać i dają znać że dobra jedziemy ile to można stać.

01:12:07: Podczas tej przerwę zawsze pijemy soki agodowe popularne dla ludzi północypyczny sok jakieś przekąski.

01:12:13: jeżeli jest to dłuższa przerwa to rozpalamy na lodzie ognisko robimy sobie jakiś tam kiełbaski i trzeba jechać dalej.

01:12:21: więc to jest taki czas powiedzmy sześciu godzin.

01:12:22: robimy prędkość dwadzieścia dwadziścia pięć na godzinę.

01:12:25: to jest pręd kość zaprzęgu czy taka jakby się o nasankach i mówi, że coś tak wolno ale jak spadniesz to już ich nie doganisz.

01:12:32: Więc dwajścia dwaście pięć na godzinę.

01:12:35: Ale można sobie np.

01:12:36: wynająć takie psie zaprzęgi na jakąś krótką przejażdżkę kilkudziesięciu minutową w ramach jakiejś zimowej atrakcji?

01:12:41: Tak.

01:12:42: To głównie w takich oszedkach turystycznych ponieważ akurat tam gdzie my jeździmy są to psa takie wyprawowe typowe co nawet by nie chciały tak krótko jedzić bo ta ekscytacja ma trwać dłużej, ale są pieski szkodrowanie mi gdzie jest Wioska Świętego Mikołaja i tam są takie psy.

01:12:57: właśnie będą Siberian haski.

01:12:59: Te co nie chcą takich długich wypraw to jest Disneya.

01:13:02: no to tam spokojnie takie dwudziestopare minutowe przyjaszki.

01:13:05: też to też jest wspaniała przygoda.

01:13:06: przecież nie każdy będzie chciał jechać w kilku dni pojeziorze.

01:13:10: jaki

01:13:10: to jest koszt?

01:13:12: mówimy o wyprawie.

01:13:13: tak się

01:13:14: tej takiej.

01:13:16: błyskawiczna

01:13:17: wyprawa to będzie jakieś, sześć euro osiemdziesiąt euro od osoby.

01:13:22: No wyprawana taka jest do sobie jeszcze zostanie.

01:13:25: koniec żeby nie zniechęcić słuchacze.

01:13:30: ale nie ma co z niechęcać tylko wręcz zachęcać tym bardziej że Laponia została wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

01:13:38: tak i jakkolwiek to nie zabrzmi w ogóle mnie to nie dziwi.

01:13:41: jasne , że tak właśnie to jest.

01:13:42: lapania tak bym opisał jako komplementarne wydarzenie twojego życia.

01:13:47: po prostu idziesz tam po coś czego nigdzie więcej, więcej doświadczysz bo tak dzikiego terenu w Europie nie ma.

01:13:55: Ten wyjazd jest po to żeby zobaczyć jak to wszystko mogło wyglądać kiedyś także może na naszym terytorium prawda?

01:14:00: Jak jest to fenomen zarówno społeczny jak i przyodniczy Zarazem jest trochę niedostępna, dlatego że limitowana.

01:14:08: Że nie ma tyle miejsc, że niezależy nawet agencjom turystycznym za bardzo na tym żeby ludzie tam przyjeżdżali i to cię prowokuje żeby tam jechać.

01:14:17: jak coś jest niedostępne.

01:14:20: Nie znam osoby która by w Laponii się rozczarowała.

01:14:24: Naprawdę Kogo bym mnie zapytał?

01:14:26: Nie ma takiej opcji.

01:14:27: Też dla tego, że ci co tam jadą wiedzą po co jadł

01:14:29: A które miejsce w Loponi zrobiło na Tobie największe wrażenie.

01:14:33: o, nie wiem czy właśnie mówić ale dobra powiem no bo tak jest

01:14:37: przed dwudziestą drugą więc nie możesz przeklinać.

01:14:41: Nie no bardziej się boję że tam wszyscy pojadą Ale dobra nie pojadał Wszyscy bo tam jest dosyć ciężko ale spięknie.

01:14:46: No dwa takie miejsca mam.

01:14:49: Pierwsze to jest jezioro Inarii właśnie Jeziora który ma trzysta dwadzieścia kilometrów długości czyli żeby sobie wyobrazić Tak jakby popłynęło z Polski do Szwecji i wrócił przez Bałtyk.

01:15:00: To takie to jest I to jest miejsce absolutnie pod zaprzęgi, pod wyprawę zaprzągową.

01:15:08: Natomiast jak kochasz jeszcze do tego góry, to absolutną perełką jest miejscowość, które nazywa się Kilpis Jarvi.

01:15:16: Kilpis jarvi co znaczy jezioro Tarcza, Jezioru Okształcie Tarczy.

01:15:20: Domyślałem się że to jest na terenie Finlandii po nazwie?

01:15:22: Tak jest tak i to jest przy samej granicy z Norwegią i Szwecją taki właśnie trójsty gdzie możesz pójść na granice tych trzech krajów Gdzie już są góry skandynawskie, które są w Norwegii i Szwecji.

01:15:35: W większości No i to jest absolutna perła.

01:15:39: tam w zasadzie no nie możesz jechać turystycznie.

01:15:42: dlatego raczej nikt nie powiedział z tobą tam turystycznie musisz sobie samogarnąć taki wyjazd Czyli idziesz indywidualnie Musisz sobie znaleźć psebo mieć swoje, mieć swoje sanki organizować sobie domek.

01:15:54: jako osoba prywatna tam praktycznie nie wiem czy z więcej niż dziesięciu przewodników, którzy mają zgodę na organizowanie turystyki i w tym roku po raz pierwszy pod ul.

01:16:05: latach dzięki właśnie przyjemności naszego przyjaciela Maćka mogliśmy wziąć udział w takiej wyprawie na Kilpisjärvii gdzie masz już po prostu góry.

01:16:15: jeździsz zaprzęgiem po górach i to jest praktycznie ni osiągalne nigdzie indziej na świecie żeby w takim miejscu W ogóle nikogo nie było, no bo to jest wiesz.

01:16:25: To jest absurdz, że wyobraź sobie, że idziesz na jak pięknie wyglądałby kasprawy wierch gdybyś danie był tylko ty przez cały dzień?

01:16:33: Wiesz jakby to jest dla ciebie.

01:16:34: więc ja mówię jeżeli ktoś nawet patrzy na koszt wyjazdu czy na te trudy jakie musi ponieść zimą tam bo jednak nie jest to łatwe to nie masz zaraz rezerwacji nad całą taką krajną.

01:16:46: nigdzie inni na świecie.

01:16:47: po prostu to jest niesamowite bo jedziesz po prostu przez kilka dni i nie ma tam nikogo.

01:16:52: jesteś tam naprawdę ty twoje cztery pięć sześć osób.

01:16:57: Ja bym się chętnie wybrał do Murmańska, to jest największe miasto Laponii rosyjskie miasto położone nad Zatoką kolską.

01:17:06: ciekawe jest to że wody tej zatoki kolskiej nigdy nie zamarzają nawet podczas najsroszszych zim.

01:17:13: jako ciekawostkę warto powiedzieć, że fakt ten był wykorzystywany w czasie II Wojny Światowej.

01:17:19: pomoc militarna aliantów przeznaczona dla walczącej z Niemcami Rosji dostarczana była właśnie drogą morską.

01:17:25: Przez sport w Murmańsku.

01:17:27: tak prąd ciepły prąd który opływała śnie tam Finlandie też i de facto też po Wsebkolski powoduje, że te wody nie zamarzają.

01:17:37: byłoś

01:17:38: tam

01:17:38: nie byłem jeszcze ze względu na atmosferę, która obecnie tam panuje że tak powiem.

01:17:44: Natomiast znam samów którzy pochodzą z Półwy Zpukolskiego i przydostali się do Finlandii.

01:17:50: mówiąc przedostali sie dosłownie się.

01:17:52: Przedostali to znaczy nie było to łatwe.

01:17:54: najczęściej czekają aż zostaną sami albo przynajmniej ich najbliższa rodzina nie będzie zagrożona tym ,że oni uciekli.

01:18:03: więc do nas przyjął taki Lapończyk właśnie sam z okolic Murbańska który w ogóle nie zna języka lapońskiego.

01:18:11: Nie znał wierzeń dla pończyków, zostali tego pozbawieni tam kulturowo.

01:18:16: To was przyjęto go... W samowie mieszkających w Finlandii przyjeległ do swojej rodziny i on w wieku pięćdziesięciu lat czytał listy swojej babci, swojej rodziny.

01:18:26: zaczynał rozumieć ten język.

01:18:29: W wieku, pięć tysiąc lat nauczył się języka samów i jakby mówił że no pierwsze dwa trzy lata to um płakał On dopiero dowiedywał się kim jest.

01:18:37: Miał strój samski, miał jakieś tam zdjęcia, mieli renifery... Natomiast absolutnie nie rozumiem po co to robi.

01:18:44: i dopiero jak trafił do Finlandii, do Laponczyków o nich przyjmują.

01:18:47: Jak tylko jest to możliwe, to części samów z Rosji udaje się przedostać, to oni zostają już na stałe Finlandii uczą się swoje kultury.

01:18:54: też niesamowite.

01:18:55: To jest myślę że to będzie możliwe żeby tam pojechać.

01:18:58: mam taką nadzieję.

01:18:59: w kontekście tego wszystkiego co się dzieje też trzeba wiedzieć że Finowie zawsze mieli dosyć, jak to powiedzieć?

01:19:06: może nie że sympaty ale finowie nie mają nienawiści do ludzi.

01:19:11: mogą czasami nie ufać się jakiemuś państwu organizacji itd.

01:19:14: Ale Rosjanie nigdy nie mieli złego odbioru Finlandii.

01:19:20: raz z pragmatyzmu filmów.

01:19:22: no bo to jednak sąsiad potężny.

01:19:24: dwa ze ich kontakty poza oczywiście wojną zimową.

01:19:28: jasne że tak i wieloma innymi momentami.

01:19:30: jednak finowie lubią ludzi w rech.

01:19:31: pozorom Mieli dobry biznes z nimi przejeżdżali zagranicznie goście z Rosji i tak dalej.

01:19:37: teraz wiadomo to kto się pozmieniało.

01:19:38: No bo no bo to jakby dotyczy wszystkich.

01:19:40: bardzo ta wojna też Finlandii.

01:19:43: Ale trzeba wiedzieć, że filmowie nie mieli takiego bardzo bardzo negatywnego podejścia do tu sąsiadów Bo to też często nie byli przez Rosjanie z Moskwy.

01:19:50: tylko to by ludzie którzy mieszkali Z drugiej strony jeziora Ładoga No i dlaczego mieliby się z nami nie lubić.

01:19:55: także To też takie bardzo ważne żeby to podkreślić , że No myślę można się od filmów uczyć tego tej mądrości wobec ludzi i od samochodu także, że po prostu nie ważne z jaką masz flagę w paszporycie tylko kim jesteś to Finlandin jest slogan.

01:20:14: Skowierzyło mi się jakoś jak opowiadałaś o tych stosunkach rosyjskofińskich.

01:20:19: Simo hajha boja rzecz.

01:20:22: to jest najskuteczniejszy sniper w historii Wojen.

01:20:25: oczywiście finne.

01:20:27: No jasne, że tak.

01:20:28: no nawet jego wnuk

01:20:29: jała śmierć.

01:20:30: Tak

01:20:30: jest.

01:20:31: no to paralizowało żołnierze radzieckich.

01:20:34: po prostu co wyprawią.

01:20:36: kilkanaście godzin przebywał w śniegu czasami bez ruchu bez lunety żeby nie było błysku szkła.

01:20:41: nieprawdopodobny człowiek.

01:20:42: miałem okazję poznać jego wnuka.

01:20:44: gości u nas w Wiosce Fieńskiej właśnie w Karkonoszach na wystawie którą poświęciliśmy temu sniperowi.

01:20:49: no finowie w ogóle słynął z doskonłej armii.

01:20:52: Dziś nic się nie zmieniło.

01:20:53: połowa finów dwa i pół miliona ludzi w ciągu doby staje się żołnierzami.

01:20:57: także prawdopodobnie dlatego ciągle mają pokój bo odstraszają tym co to mają u siebie.

01:21:04: ale tak samo.

01:21:04: to jest absolutna legenda Finlandii.

01:21:07: Odwiedzamy na koniec najbardziej komercyjne miejsce W Laponii czyli miasto świętego Mikołaja Rowaniemi.

01:21:16: Tak, no w ogóle chwilowo było czy jest nawet największym miastem Finlandii.

01:21:21: To oczywiście nie sprawdzał w kontekście urbanistycznym czy architektonicznym ale faktycznie ze względu na to że były jakieś duże dotacje do ochrony lasów jeżeli miasto wciągnęło lasy okolicznej po prostu wielkim skrócie żeby uratować i stało się Rowa Niemi taki paradok z największymi miastą Finlandii poprzez ten myg prawny.

01:21:42: natomiast tak rowa niemi powstało w nieprawdopodobny sposób W sposób, podczas wizyty prezydenta Stanów Znaczonych, Roosevelt'a żony Prezydentu Finlandii i stanów.

01:21:52: no przecież nie debatowały.

01:21:54: Nie musiały debatować o tym bezpieczeństwie świata tylko pojechały sobie do Rowaniem i zobaczyć Laponię.

01:22:01: I drwale fińscy zrobili niespodziankę dla żony prezydenta Roosevelt a Eleonora Roosevelt i zbudowali w raptem kilka dni piękną drewnianą hatę, który ona się zatrzymała.

01:22:12: Ta chatka stała się początkiem tego miasta.

01:22:14: do dziś stoi ten domek złony przez drwali a wokół potężna jak na Finlandie.

01:22:22: Wioska świętego Mikołaja która powstała na potrzeby właśnie trochę komercji.

01:22:29: ktoś powie, a z drugiej strony raczego mieliby nie zarabiać ludzi na północy?

01:22:35: także natomiast jest to miejsce do którego z dzieckiem bym pojechał Pod warunkiem, żebym zrobił mu nieprawdopodobną opowieść.

01:22:45: Mogę ci zdradzić niezły patent na podróż dorywaniemi, żeby ona była ciągle piękna i tajemnicza?

01:22:50: Żeby nie była takim czarterem.

01:22:52: wiesz, że wylądujasz tam w rowerniemi i nie wiesz gdzie jesteś bo właśnie przeleciałeś z Walenicy do Warszawy.

01:22:57: lecisz do rowernimi, żeby zobaczyć Mikołaja.

01:22:59: to faktycznie jest puste.

01:23:01: Natomiast możesz to zrobić pięknie.

01:23:02: no rower nimi.

01:23:02: to jest miasto zaprojektowane przez najsłynniejszego architekta Finlanda jednego stopowych na świecie urbanistów.

01:23:08: nazwał się Alto i on zaprojektował rowerowanie mi w kształcie głowy z porożem renifera.

01:23:13: Co wnerwia mieszkańców, no bo jak chcesz z jednego pororza dojechać do drugiego to masz daleko.

01:23:18: ale zgodzili się na to.

01:23:19: taki był zamysł architektoniczny.

01:23:21: Miasto powstało po prostu w środku lasu.

01:23:23: tam nie było nic.

01:23:25: Nie jest spektakularnie piękne nowoczesne budynki niskie.

01:23:29: czujesz się że były naprawdę na alasce.

01:23:31: potem wszędzie narogów kasyno pub kawiarnia.

01:23:36: Naprawdę jesteś jak na wyprawie tam, natomiast ta wioska św.

01:23:40: Mikołaja czynna się cały rok.

01:23:43: No i warto spotkać

01:23:44: św.,

01:23:44: bo tak mówi dwudziestu kilku językach.

01:23:47: Spotkanie z nimi jest nieodpłatne.

01:23:48: Można wejść po prostu sobie do wioski Nie płacąc za spotkanie.

01:23:51: no zdjęcie jest płatne.

01:23:53: I powiedz teraz dziecku że dobra narysuje Ci spotkania z Mikołem Ale w teorii, jakby tak bardzo byś chciał przeszczęcić to za darmo.

01:24:01: A jak tam dotrzeć?

01:24:02: Polecam za kilkaset złotych.

01:24:03: To znaczy poleciec skądkolwiek z Polski lub z Pragi samolotem za sto, stopiesiąt złotychi kupując wcześniej może nie wsiedzenie zimowym tylko powiedzmy w marcu.

01:24:13: W dwie godziny będziesz w Helsinkiach i tam masz około dziesięciu godzin do pociągu.

01:24:19: Te dziesiąć godzin można fajnie spędzić w Helsinkach co kochać się w tym mieście a później pojechać sobie pociągiem świętego Mikołaja.

01:24:26: pociąg świętego Mikołaja kosztuje około czterdziestu euro, czyli sto sześćdziesiąt złotych.

01:24:32: Czyli tak za sto pięćdziesion doleciałeś i za sto sześciąd jedziesz dorowaniem.

01:24:36: ponad trzysta złotychi jesteś wrowaniemi.

01:24:39: Faktem jest że ten pociągu będzie kilkanaście godzin.

01:24:42: tam zależy jaka wersja.

01:24:43: jeżeli pakuję samochody to dłużej bo tam potem musi zdjąć z tej platformy.

01:24:46: no liczmy ze trzynaście czternastie godziny też podciągiem ale też przez całą Finlandię może się dobrze wyspać dobrze najeść.

01:24:52: te pociągi są piękne czyste I wysiadasz wyrowanie Mirano ok.

01:24:56: dziesiątej, tam czeka na ciebie autobus miejski.

01:24:58: linii osiem kosztuje sześć euro i jesteś u świętego Mikołaja za kilkaset złotych.

01:25:05: I jeżeli będziesz opowiadał komuś kogo zabrałeś całą piękną legendę o św.Mikołaj o tym jak zamieszka w krajnie śniegu a dziecko będzie uważne.

01:25:14: to słowo typowe do ludzi północy i za oknami będzie widziało jak się zmienia ten świat.

01:25:18: już nie ma drzew wież już jest tundra a potem już biegnął renifery wzdłuż pociągu to znaczy że już jest na miejscu.

01:25:25: To to jest magia.

01:25:26: Natomiast wracając od świętego Mikołaja, bo tam jest jedna linia się kończy po prostu kolej.

01:25:33: Warto... Wracanie bym nie spał raczej Ale wracając z rowaniami godzinę raptem do miejscowości Chemii Tam zobaczysz coś jeszcze fajniejszego Cały zamek z lodu Hotel lodowy w którym można spać Imprezować jeść A nawet się pomodlić Bo jest taka ekumuniczna kaplica.

01:25:52: Więc generalnie co roku nowy Zbudowany z lodów ogromny zamek i to powiem szczerze będzie fajniejsze niż świętymikołaj ale w takiej koliności, żeby była gradacja emocji.

01:26:01: Na wstępie pytałem Cię o jakieś historie z humorem.

01:26:07: było coś z kolei dramatycznego.

01:26:11: co Cię podczas twoich wizyt w Laponii spotkało?

01:26:13: czy odpukać?

01:26:16: Dramatycznie.

01:26:17: Mieliśmy taki moment no zamarzania.

01:26:20: mieliśmy taki moments z turystami.

01:26:23: No to było.

01:26:24: to było trudne.

01:26:26: To były dzieciaki, takie nastolatki ale rozwiązanie było banalnie proste i pomogło.

01:26:32: Mianowicie trzeba było biegać wokół zaprzęgu Ale mieliśmy może trochę paniki z ich strony Takiego przerażenia.

01:26:39: byliśmy w samym szedku jeziora Jeszcze ze trzy godziny do wyspy najbliższej.

01:26:44: Nie za bardzo było co innego zrobić.

01:26:46: Trzeba było się ruszać I wtedy trochę działałaś jak w takim automatyźmie W którym po prostu tylko i wyłącznie ruch mógł dać im taką energię i ocieplenie innych.

01:26:56: nie mieliśmy takich jeszcze doświadczeń.

01:26:57: trzeba dodać, że chyba takie nas najczęściej mogą spotkać raczej nie od ludzi czy jakiś tam niebezpieczeństw czających się z wynikających z jakichś uwarunkowań kulturowych.

01:27:08: to nie.

01:27:08: Natomiast przyroda można nas zaskoczyć.

01:27:10: to tak jak mówię ten pękający lud na pewno było grube.

01:27:13: natomiast tutaj no bardziej się boisz kiedy komuś coś się może stać niż Tobie.

01:27:16: więc ja Ja wtedy byłem jak żołnierz działałem w takim amoku.

01:27:21: Krótka instrukcja obsługi i po czterech minutach już było dobrze, natomiast z takich trudnych czasami te sytuacje na wyprawie jest to żeby schować ambicję i wytłumaczyć że cel który obraliśmy no nie zostanie zrealizowany.

01:27:35: To też jest na każdej wyprawy według mnie odpowiedzialność tego który organizuje.

01:27:39: My zawsze sprawdzamy jaki jest lud czy można jechać ludzie idą spać a my wysyłamy skuter na drogę, żeby zrobił te kilkadnaście kilometrów zobaczyć

01:27:47: i... Rekonesans.

01:27:48: No jest to niezbędne szczególnie kiedy pierwszym znakiem są rzeki które zaczyna lud pękać.

01:27:54: jeżeli pękła lud na rzece znaczy że trzeba startować z jeziora.

01:27:58: a tu jest pierwszy znak że aha już trzeba sprawdzać bo jeżeli rzeka jest zamarznięta to na jezorze będzie na pewno git.

01:28:03: natomiast jak już my zjeżdżamy np.

01:28:04: ze rzeka do jezora będziemy chali kilkanaście kilometry w rzeku.

01:28:07: widzimy że przy brzegu na rzecę już nie jest dobrze że już jest taki.

01:28:11: zapada się skuter.

01:28:12: No to decyzja może być tylko taka, że przejeżdżamy dalej samochodem z saniami na jezioro albo w ogóle odpuszczam i raz myślą taką sytuację.

01:28:19: Kiedy musieliśmy zrobić off-road w dłuż jezora, dlatego że mimo wszystko wyglądało super, no nikt odpowiedzialny nie wyjechałby na to jezor.

01:28:29: Dziewicza przyroda nietknięta cywilizacja.

01:28:33: ile musimy za to zapłacić?

01:28:36: Widziemy się już w Laponii.

01:28:38: Czyli każdy dociera jak chce, tutaj ceny będą przeróżne.

01:28:41: Tego nie wliczamy w cenę wyprawy z nami ale można za grosze dolecieć natomiast sam kupując bilety zdalnie wcześniej.

01:28:49: sama wyprawa to jest koszt około dziesięciu tysięcy złotych od osoby na tydzień.

01:28:55: no i to jedyny koszt co znaczy nie trzeba mieć nic.

01:28:58: można w samych majtkach stawić się w Laponii tego, że na miejscu jest wszystko jej i akomodacja i ubezpieczenie.

01:29:06: I mamy oczywiście cały pełen ubior.

01:29:08: dusownie co sobie nie wyobraźysz to mamy do ubrania opłacone są psy zaprzęgi jedzenie wszędzie pobyt także i wszystkie wszystkie oczywiście opłaty w parkach.

01:29:18: dlatego ,że jeżeli jedziemy przez tereny samów to musimy natomiast specjalne pozwolenia.

01:29:26: gdzie możemy znaleźć cię w sieci jeśli ktoś miałby ochotę a razem z tobą do Laponii polecieć.

01:29:33: Zapraszamy na kalewala.pl.

01:29:36: to nasza strona, ale także na Facebooku i Instagramie.

01:29:39: Wioska Chińska-Kalewala to jedyna wioska chińska na świecie poza Finlandią.

01:29:43: W Karkonoszachro?

01:29:44: W KARKONOSZACHRO.

01:29:45: Co wy

01:29:45: tam robicie?

01:29:46: Powiedz w

01:29:47: kilku zdaniach.

01:29:48: Mamy trzy wymiary.

01:29:49: Pierwszy wymiar to jesteśmy szkoło od poniedziałku do piątku, działamy na licencji i rekomendacji ambasady Finlandii jako miejsce warsztatów edukacyjnych dla dzieci z Polski.

01:30:00: Po polsku uczymy.

01:30:01: Natomiast kilka dni w miesiącu też lecę do Helsiny, gdzie jestem doradcą zawodowym w szkole podstawowej nauczycielem.

01:30:08: Drugi poziom ten dla nas był najważniejszy – Szkoła!

01:30:11: Drugi pożą to jesteśmy trakcą turystyczną Przeczają ludzie w Karkonosze.

01:30:15: nagle słyszą że są haski przyjeżdżają do nas i wygłaskać, mamy cztery psy charski.

01:30:20: I mogą zobaczyć Finlandie w Pigułce gdzie opowiadamy w formy trochę stand upu tak zabawnie żeby nie było nudno na całych rodzin.

01:30:26: pokazujemy całą naszą wioskę my tam mieszkamy generalnie tam jest nasz dom więc nie otwieramy się na stopie.

01:30:31: jesteśmy czyni tylko w weekendy na zwiedzanie.

01:30:33: natomiast trzecią obcją poza szkołą i zwiedzaniem jesteśmy też miejscem do spania.

01:30:38: nasze namioty są całoroszne.

01:30:39: z Lapońi właśnie przywiezione są to namiotę lawu te lapońskiej.

01:30:42: tam się możesz przespać

01:30:45: Michał.

01:30:45: bardzo ci dziękuję za tą opowieść o Laponii w tym jubileuszowym stoczny odcinku Michał Makowski, który organizuje wyjazdy do tej krainy należącej do czterech państw czyli Finlandi, Szwecji, Norwegii i Rosji.

01:31:01: Takie tylko dodam, że jedzie do Leponii też latem.

01:31:05: ona cały rok

01:31:05: jest najbardziej optymalne.

01:31:07: takie

01:31:07: zacząłbym od maja.

01:31:10: wszystkiego dobrego samych udanych wypraw i powrotów.

01:31:15: Dziękujemy Andrzej Gliniak, zapraszamy na kolejny odcinek.

01:31:19: Zapraszajmy oczywiście tradycyjnie nas potify i YouTube.

01:31:22: tam wszystkie dotychczasowe odcinki możecie posłuchać.

01:31:25: subskrybujcie lajkujcie zaglądajcie też na Facebookową stronę.

01:31:29: jak nie zwiedzę świata gdzie Michał z pewnością udostępni nam jakieś piękne zapierające dech w piersiach zdjęcia z Laponii.

01:31:38: pozdrawiamy do usłyszenia

01:31:39: do.